OLYMPUS DIGITAL CAMERA

‘Het Grote Dikke Ik regeert te vaak’, zei premier Rutte een paar maanden geleden. Hij doelde op het hebzuchtige gedrag van o.a. bestuurders (‘de bonuscultuur’) en werklozen (‘meteen naar het UWV’).

Ik was een paar weken geleden op bezoek bij de Ik, in het uiterste noordoosten van Oeganda. Na een flinke klim kwamen we bij een odok, een groep hutten omgeven door een haag doornstruiken met een erg laag poortje (‘tegen vijanden’). De Ik bleken groot maar erg dun. Ze verwelkomden ons hartelijk en we mochten hun hutjes binnen. De inboedel bestond uit niet meer dan een slaapmatje en wat kookgerei.

De Ik zijn eind jaren 50 uit het Kidepo Valley National Park verdreven en wonen nu hoog op de hellingen van de Morungule bergen. In de valleien van het wildpark waren ze jagers-verzamelaars, nu zijn ze noodgedwongen landbouwers. De schrale berghellingen leveren weinig op zodat al enkele malen een hongersnood voorgekomen is. Verder verwijderd van bonussen en gratis uitkeringen kun je niet komen.

Aan het eind van ons bezoek dansten ze. Mannen en vrouwen sprongen zo hoog mogelijk op, waarbij de vrouwen de mannen probeerden pootje te haken. Als een man viel, werd gelachen. Als huwelijkskandidaat was hij afgevallen. We bedankten en betaalden een fooi. Tot onze verbijstering begonnen ze meteen om het geld te ruziën. Er vielen net geen klappen. Geen ubuntu dus: het Afrikaanse saamhorigheidsgevoel (‘ik ben omdat wij zijn’) maar …. hebzucht.

Ik ging dit navragen en -lezen. En inderdaad: familiebanden zijn zwak, kinderen van 4 worden al het huishouden uitgeschopt om – in groepjes – voor zichzelf te gaan zorgen, ouderen worden aan hun lot overgelaten, ‘ s nachts wordt de maïs van de velden gestolen en men verraadt aan elkaar waar bezittingen verstopt zijn.

Ik kan het nauwelijks geloven: zelfzucht en egoïsme in ruraal Afrika! Bij de corrupte elite in de steden ja, maar in de kleine dorpsgemeenschappen? Bij verder navragen bleek dit negatieve beeld afkomstig van een enkel onderzoek (Colin Turnbull). Het is naderhand zwaar bekritiseerd. Andere bronnen bevestigen echter dat het verdrijven van de Ik van hun geboortegrond hun onderlinge solidariteit wel degelijk aangetast heeft.

De dunne Ik en de dikke Ik lijken dus op elkaar: hebzuchtig, de een door uiterste armoede, de ander door overvloed.

Advertisements