Verbinden, dat woord zag ik het meest in de Nederlandse politiek. Er hangt dat softe ‘losers’-geurtje aan van multiculti en ‘samen thee drinken’. Is dat terecht?

In veel landen in Afrika is de bevolking veel meer verdeeld dan in Nederland. Landen als Kameroen, Nigeria en Congo kennen honderden verschillende etnische groepen (‘stammen’). Hoe houd je die in hemelsnaam bij elkaar?

Het zal geen toeval zijn dat juist deze landen lange en rigide dictaturen gekend hebben. Na de dood van Tito viel Joegoslavië uit elkaar en dit risico lopen de Afrikaanse dictaturen evenzeer. Maar democratie en sterk leiderschap zijn niet per definitie tegengesteld, zoals oa Nelson Mandela aantoonde.

Naast sterk democratisch leiderschap, kan taal een verbindende factor zijn. Landen of landengroepen die een taal delen, zijn homogener. Niet altijd, denk aan Somalië en Rwanda en Burundi. Maar ook daar (Rwanda) wordt de eenheidstaal gebruikt bij de hereniging van het land.

Eentalige landen als Botswana, Tanzania, Senegal, Nigeria, Guinee-Bissau en Sierra Leone zijn langzamerhand stabieler geworden. Soms is de eenheidstaal die van een etnische groep (Setswana, Wolof, Hausa) soms is het een mengtaal (Swahili, Creools, Krio).

Swahili wordt in heel in oostelijk Afrika gesproken. Het is een lingua franca (voertaal) die zich vanaf de oostkust via de handel verspreid heeft. Ze wordt gesproken door 50 miljoen mensen. Het is de aanjager van de East African Community (EAC) de steeds actiever wordende unie van Burundi, Kenia, Rwanda, Tanzania en Oeganda. Intussen hebben ze een gezamenlijk visum en binnen 10 jaar willen ze een gemeenschappelijke munt.

Swahili wordt ook in het oosten van Congo gesproken. In het noorden en westen is Lingala de hoofdtaal. Die is door de handelaren over de rivier en door Mobutu’s  soldaten (en stamgenoten) naar Kinshasa gebracht en wijd in de omtrek verspreid. Congo heeft nog meer linguas francas (Kikongo aan de westkust en Tshiluba in het zuiden) en ook deze talen worden tot ver over de grens gesproken.

Wil het daarom in Congo zelf niet zo lukken met het verbinden? Zijn er andere culturele factoren die de mensen in dit gigantische en onbegaanbare land met elkaar kunnen verbinden? Ik denk het wel: muziek. In bijna heel Afrika en zéker in Congo luistert iedereen naar soukous en danst er nachtenlang op. Hierover volgende keer meer.

Advertisements