Ik ben weer terug in Nederland. In Brussel bezocht ik een debat over de rol van België in het democratiseringsproces van de zogenaamde Democratische Republiek Congo. Hoe kan België president Kabila tot aftreden dwingen nu zijn termijn verlopen is? Toen onlangs in buurland Burundi de president zijn mandaat ongrondwettelijk verlengde, brak België immers als strafmaatregel de bilaterale hulp af. Minister van Ontwikkelingssamenwerking, Alexander De Croo, vond de vergelijking mank gaan: in Congo is België niet de grootste donor en bovendien is de hulp aan leger en politie al eerder stopgezet. Door gemeenschappelijke economische en veiligheidsbelangen is Congo ook, meer dan Burundi, op zijn grote buurlanden gericht. Die landen willen Kabila graag in het zadel houden omwille van de stabiliteit in de regio.

Volgens Congo-onderzoeker Judith Verweijen echter kunnen westerse landen wel degelijk wat tegen de illegale verlenging van het mandaat van Kabila doen. Persbureau Bloomberg publiceerde vorige week een onderzoek naar de financiële zaken van de president en zijn familie. Zij hebben een netwerk van 70 bedrijven, 120 mijnvergunningen (goud, kobalt, diamant, koper) en verdienen honderden miljoenen per jaar (in een land waar twee derde van de inwoners onder de armoedegrens van 1,90 $ per jaar leeft). Het gaat om banken, oliemaatschappijen, wegenbouw, vliegmaatschappijen, reisbureaus, nachtclubs, en zelfs een raketfirma die een rat de ruimte in wil sturen. Deze bedrijven en mijnen worden door het leger en de politie beschermd. De kleptocratie rond Kabila wist op deze wijze het Mobutu-waardige bedrag van 4 miljard binnen te sluizen. Een groot deel van dit bedrag wordt op westerse banken gestald. Daar ligt de macht van het westen.

Om de politieke impasse in Congo rond het uitstel van de verkiezingen te doorbreken, werd enige maanden geleden een Nationale Dialoog tussen de regerende meerderheid en een klein deel van de oppositie gestart.  In oktober werd een politiek akkoord bereikt. De verkiezingen worden verplaatst naar april 2018 en er wordt een overgangsregering gevormd. Deze staat nu onder leiding van Samy Badibanga, een oppositielid dat dicht tegen Kabila aanschuurt, en alle loyale oppositiepartijen nemen eraan deel. Vandaar het ongelooflijke aantal van 67 goedbetaalde ministers en staatssecretarissen, onder wie overigens slechts 8 vrouwen.

Ondanks dit akkoord werd op 19 december, de laatste dag dat Kabila legitiem aan de macht was, om middernacht een fluitconcert gehouden om hem ‘uit te fluiten’. De dagen erna demonstreerden vele mensen. Politie, leger en veiligheidsdiensten waren massaal aanwezig en er vielen tientallen doden. Leiders van militante jongerenorganisaties werden gearresteerd. Het scenario van Burkina Faso, waar twee jaar geleden de massaal demonstrerende jongeren de president het land uitjaagden, komt door deze extreme repressie steeds meer buiten beeld.

In een ultieme poging om het land te herenigen, bracht de katholieke bisschoppenconferentie de belangrijkste tegenstanders bij elkaar. Op kerstzaterdag werd een inclusief akkoord gesloten, dat de verkiezingen vervroegde tot 2017 (waarschijnlijk december) waarbij Kabila president blijft maar de hele oppositie in de regering komt. Ook worden politieke gevangenen vrijgelaten en wordt de aanklacht tegen de belangrijkste oppositieleider Moïse Katumbi ingetrokken zodat hij naar Congo kan terugkeren.

In de afgelopen dagen is het internetverkeer belemmerd, vooral de sociale media. Het signaal van de vrije radiozenders Radio Okapi en RFI is al langer geblokkeerd. Vandaag heeft de Nederlandse ambassade als reisadvies het hele land roodgekleurd: het raadt alle reizen af en het raadt alle Nederlanders in Congo aan om het land te verlaten. Het wordt dus spannend wanneer we terug kunnen keren.

Advertisements