Archives for posts with tag: Afrika

In ons land denken wij gelukkig te worden door naar onze navel te staren en te bewonderen hoe die steeds hoger komt te liggen. Dat er achter die navel nog een andere wereld bestaat, is onzichtbaar geworden. In die andere wereld antwoordt Ahmad uit Niger bijvoorbeeld (in het boek Honger) op de vraag wat hij zou willen eten als hij veel geld had: “Een gierstbol.” Nee, als hij écht veel geld had: “Twee gierstbollen”. Maar boven mijn eigen navel kan ik geen gewone koffie meer bestellen, ik moet kiezen tussen americano, latte, macchiato, cappuccino etc.

Het laatste IPCC-rapport concentreert zich op het voedselprobleem dat veroorzaakt wordt door de klimaatopwarming. Het blijkt dat er in onze wereld nog steeds een klein miljard mensen honger heeft, voornamelijk in Afrika, maar dat het dubbele aantal inmiddels overvoed is, vooral buiten Afrika.

Aan obesitas en de eruit voortvloeiende kwalen als diabetes en hartfalen, geven we jaarlijks 1500 miljard $ uit (waarvan alleen al in de VS voor 50-100 miljard $ aan dieetproducten). Ook ondervoeding is duur door schooluitval en verloren economische activiteit. Volgens de FAO heb je jaarlijks slechts 1 miljard $ nodig om de honger wereldwijd uit te bannen.

De door het IPCC voorspelde voedselcrisis is dus niet het verwachte tekort maar de bestaande oneerlijke verdeling. Veel ondervoeding in Afrika en nog meer overvoeding elders.

In Nijmegen loop ik over de vernieuwde Waalkade. Het is heerlijk warm en de terrassen zitten vol. Aan de ene kant glijden de vrachtschepen over de rivier en aan de andere kant ligt oud Nijmegen te glanzen in de zon.

Enige jaren geleden jogde ik op het strand van Monrovia, de hoofdstad van Liberia. Ik moest voortdurend goed uitkijken om de uitwerpselen te ontwijken. Na de burgeroorlog is de bevolking van Monrovia snel gegroeid, in ieder geval veel sneller dan het aantal toiletten. Groot en klein, man en vrouw hurken op het strand om te poepen. Geen chique strandboulevard met terrasjes.

De laatste jaren bracht ik in Kinshasa door, de miljoenenstad aan de brede Congorivier. Maar die zie je nergens. De stad ligt er met de rug naartoe. De vele vervallen scheepswerven en handelshuizen zijn omringd met muren met glasscherven erop. Geen levendige Congokade.

Daarvóór woonde ik in Bissau, een veel kleinere hoofdstad maar wel aan zee. Als je over de kade uitkeek zag je gezonken boten, geraamten van hijskranen, en de met planten overwoekerde ruïnes van gebouwen van de marine. Geen pier of casino.

Wij Europeanen kijken graag uit over de zee en dromen dan wellicht over de mogelijkheden aan de andere kant. Afrikanen keren de zee de rug toe, wellicht omdat ze zich nog steeds bewust zijn dat van die kant het gevaar komt.

 

De bevolking van Afrika is gemiddeld de armste ter wereld. In Sub-Sahara Afrika is het BNP per hoofd 1500 $. Ter vergelijking: in de EU is dat 41.000 $.

Paradoxalerwijs heeft Afrika de rijkste staatshoofden. Het bezit van de recent vervangen president van de Democratische Republiek Congo, Joseph Kabila, wordt geschat op 15 miljard dollar. Zijn Angolese buurman, de eveneens recentelijk vervangen Dos Santos, was nóg meer waard: 20 miljard. De vicepresident (tevens zoon van de president) Teodorín Obiang van Equatoriaal-Guinee bezit 2 superjachten (waarvan er een van 120 miljoen dollar in Nederland aan de ketting ligt wegens corruptie), 14 sportauto’s, privévliegtuigen, appartementen in Europa, en de met kristallen beklede handschoen die Michael Jackson droeg op zijn Bad-tournee. Daarentegen is de rijkste (ex-)premier in de EU David Cameron met een geschat bezit van 7 miljoen dollar. Het salaris van Macron van Frankrijk bijvoorbeeld is 200.000 $.

web_1404eco_obiangglove

Rijke presidenten zijn geen ramp in een rijk land als Brunei of Saoedi-Arabië. Maar DRC, Angola en Equatoriaal-Guinee zijn niet rijk. De bevolking moet rondkomen van enkele dollars per dag en heeft geen toegang tot schoon water of ziekenhuizen. Het geld van hun president is uit de staatskas gestolen en wordt niet langer aan ambtenarensalarissen of aan onderwijs en gezondheidszorg besteed. De bevolking verarmt.

Een ander nadeel van rijke presidenten is dat ze plucheplakkers zijn. Verkiezingen worden keer op keer uitgesteld en ambtstermijnen eindeloos opgerekt. Dat moet ook wel want de opvolger (zoals in Angola is gebeurd) zou wel eens een onderzoek kunnen instellen naar de legitimiteit van de vergaarde rijkdommen. Kabila wist dit te voorkomen door uiteindelijk zelf zijn opvolger (verliezend oppositiekandidaat Tshisekedi) aan te wijzen. Vader Obiang is inmiddels de langst zittende president van Afrika (40 jaar!).

Daarnaast is zo’n rijke dinosauriër een voorbeeld voor de bevolking dat je rijk kunt worden zonder ervoor te hoeven werken. Geen goed voorbeeld voor jonge honden in de arme Afrikaanse landen.

 

Afrika telt 54 landen, of 55 … of toch 56? Dat ligt eraan of je Somalië als één land rekent, of als drie. Vóór de onafhankelijkheid in 1960 bestond dit gebied nog uit drie landen: een Franse, Britse en Italiaanse kolonie. De Franse werd Djibouti, de andere twee gingen samen in Somalië. Tijdens de Koude Oorlog wilde Somalië ook nog de Ogadenwoestijn bezetten, maar Russische steun voor Ethiopië verhinderde dat.

Somalië wordt sindsdien geassocieerd met militaire dictaturen, krijgsheren, islamitisch terrorisme, piraterij en hongersnoden. Héél Somalië? Nee. Een deel, het voormalige Britse, splitste zich in 1991 af en verklaarde zich onafhankelijk. Het is tot vandaag de dag door geen enkel ander land erkend maar het gaat wel zijn eigen weg. Het heeft een democratisch gekozen regering, een meerpartijenstelsel, en is rustig.

In de punt tussen Somalië en Somaliland ligt Puntland. Het is niet naar de punt genoemd maar naar een streek die in oude Egyptische reisverslagen genoemd wordt. Het scheidde zich in 1998 af van Somalië maar wordt door geen enkel land erkend. Puntland heeft een democratisch gekozen regering maar blijft een zwakke staat. Het overgrote deel van de inkomsten komt uit piraterij en mensensmokkel.

Dat maakt dus 56 landen. Maar misschien heeft Afrika wel 57 landen. In 2002 maakte Zuidwest-Somalië zich los omdat het tegen de Unie van Islamitische Rechtbanken vocht. Na de burgeroorlog in 2006 sloot het zich weer bij Somalië aan.

Afrika wordt vaak over één kam geschoren (het ‘land’ Afrika), iets wat je bij Europa of Azië nooit ziet. Somalië toont aan dat zelfs binnen landen een grote complexiteit bestaat. Wordt vervolgd.

Het voortdurende geweld en de ebola-epidemie in de provincie Noord-Kivu verjaagt veel mensen van hun huis. Meer dan 1 miljoen inheemse vluchtelingen zijn er nu, waarvan alleen al een half miljoen dit jaar. Onder hen ook vele vrouwen die verkracht zijn en in een veilige omgeving verder willen leven. Sinds vorige week, toen Denis Mukwege de Nobelprijs voor de Vrede won, heeft hun lot gelukkig wat meer internationale aandacht.

Mukwege wordt intussen genoemd als onafhankelijke interimpresident, in het geval dat de verkiezingen weer uitgesteld worden. Het zal echter niet gemakkelijk zijn om van het repareren van vrouwen naar het repareren van een gigantisch land te gaan. De vele roofdieren om hem heen zullen het zo’n vreedzaam iemand ook niet gemakkelijk maken.

De oorlog in het oosten duurt voort. Het regime vindt dat de VN-Vredesmacht beter kan vertrekken want hun aanwezigheid heeft het geweld niet verminderd. De VN wil blijven en geeft het Congolese leger de schuld van het permanente geweld. ‘Hoe kan anders zo’n groot leger verliezen van een handvol rebellen?!’ President Kabila wordt ervan beschuldigd dat hij het geweld en de ebola in stand houdt om de verkiezingen weer uit te stellen.

De instabiele politieke en economische situatie doet veel rijke Congolezen het vliegtuig nemen naar België en Frankrijk. Helaas kunnen de minder bedeelde landgenoten dat niet. Nog afgezien natuurlijk van de reiskosten, geeft het Schengenhuis geen visa meer uit. In Nederland hoeven we dus niet bang te zijn voor Congolese vluchtelingen. Ze willen wel maar kunnen niet.

Wat wij de immigratiecrisis noemen moet natuurlijk niet zozeer de crisis in Europa zijn maar die in Afrika. Armoe en oorlog verdrijven de mensen van huis en haard. Zo is het altijd geweest en zolang de socio-economische ongelijkheid in de wereld niet verandert, zal het ook altijd zo zijn. Let wel, van de ruim 30 miljoen Afrikaanse vluchtelingen per jaar gaat maar een miniem deel naar Europa.

Onze minister van Migratiebeperking, pardon: van Buitenlandse Zaken, heeft nu geld over om de migratie uit Afrika tegen te gaan. Minister Blok heeft de grenslanden met de EU (de Maghreblanden) en de doorvoerlanden (de Sahellanden) steun toegezegd. Maar er zijn wat problemen. De steun wordt als paternalistisch ervaren, en doet de machthebbers teveel terugdenken aan de nare kolonialistische periode. Geen enkel land heeft nog toegezegd om opvang aan migranten te bieden.

De migranten worden door Europa als opportunistische gelukszoekers beschouwd en niet als potentiele arbeidskrachten met innovatieve ideeën. Blok en EU negeren het feit dat de migranten in Europa veel meer geld (remittances) naar Afrika terugsturen dan de beloofde steun hen biedt. Ook negeert Blok het feit dat o.a. via Nederlandse brievenbusmaatschappijen per jaar honderden miljarden dollars uit Afrika weggesluisd worden. Als Blok dit zou tegengaan, zouden deze landen meer in hun eigen economie kunnen investeren.

Maar de ironie – wel logisch vanwege de kosten – wil dat juist de inwoners van de economisch beter draaiende landen in Afrika als Ivoorkust, Senegal en Nigeria de meeste emigranten naar Europa kennen. Zij kunnen immers de prijs (zo’n 5000 dollar) van de oversteek betalen. Vluchtelingen uit armere landen als Niger, Tsjaad, Burkina en Congo komen niet verder dan de buurlanden.

In tegenstelling tot mensen, beweegt kapitaal zich volledig vrij door de wereld. Wat de bedrijven en aandeelhouders gegund wordt, zou ook aan de armen gegund moeten worden: zich volledig vrij door de wereld bewegen. Naïef, ik weet het. Armen maken geen beleid.

Vriend en theatermaker Nzey zei me onlangs dat hij een Nederlandse vrouw wilde. Dan kon hij naar Nederland waar hij met zijn talent veel meer kon doen. Ik vertelde hem dat – zelfs als hij met een Nederlandse zou trouwen – het uitgesloten is dat hij toegelaten wordt. Europa wil geen Afrikanen, ook niet als ze getalenteerd zijn. Wij lijken te kiezen voor een langzaam vergrijzen, wegkwijnen en een verloren werelddeel worden.

Volgens de VN-bevolkingsstatistieken voor het jaar 2100 wordt Congo – na China, India, Nigeria en de VS – het vijfde land ter wereld. Het heeft dan een geschatte 400 miljoen inwoners. Niger en Oeganda staan op 10 (200 miljoen) en Rusland op de 22ste plaats (ruim 100 miljoen). In de top 30 staat geen enkel Europees land. Wat dit voor de welvaart, het milieu en de dierenwereld in Congo betekent, durf ik me niet voor te stellen. Zijn de gewelddadige conflicten hier slechts een fractie van wat ons te wachten staat?

Welvarende landen in Europa krimpen en arme landen in Afrika rijzen de pan uit. Migratie van arm naar rijk – zoals we al eeuwenlang wereldwijd gewend zijn – lijkt de logische oplossing. Maar zolang Europa haar rijkdom niet wil delen, zal dat niet op een wettelijke manier gebeuren. De gezonken of doorgestuurde bootjes in de Middellandse Zee zullen een normaal beeld worden.

Met zovele inwoners zullen de conflicten in de arme landen toenemen en zo zullen er uiteindelijk toch veel vluchtelingen op (legale) humanitaire gronden in Europa aankomen. Wat triest en onmenselijk dat dat via die omweg van oorlog en geweld moet gebeuren.

Migratiestromen zijn normaal in Afrika. Op zoek naar vrede en welvaart zijn zo’n 35 miljoen Afrikanen naar het buitenland verhuisd (2,5%) waarvan de helft buiten het continent (gelijkelijk verdeeld over Europa en Azië). Congo heeft 4,5 miljoen interne ontheemden (5%) en 700.000 die het land ontvlucht zijn (tegenover 500.000 buitenlandse vluchtelingen in Congo). Oeganda herbergt de meeste buitenlandse vluchtelingen, vooral uit Zuid-Soedan: 1,4 miljoen (4%).

Ook in Europa is migratie normaal. In de jaren 50 werd emigratie zelfs door de Nederlandse overheid aangemoedigd, net zoals in de jaren 70 de immigratie om gastarbeiders in te zetten. We trokken overzee om nog rijker te worden, en we lieten de goedkope arbeidsplaatsen aan de mensen rond de Middellandse Zee.

In de voorgaande eeuwen had je eveneens vele migratiegolven. Wij, Europeanen, ‘ontdekten’ bijvoorbeeld de wereld (alsof er nog niemand woonde). We slachtten de lokale bevolking af en plunderden hun rijkdom bij deze migraties. We noemden dat ‘beschaving of Christendom brengen’. De Indianen in Noord en Zuid Amerika werden gedecimeerd. De Aboriginals in Australië eveneens.

Maar nu zijn we bang Afrikanen binnen te laten. Zoals de waard is vertrouwt hij zijn gasten: is onze angst voor immigratie gebaseerd op de moordpartijen door de toenmalige Europese migranten?!

 

Ik zie het Afrikaanse nieuws. Het zijn moeilijke tijden voor de beroemde Afrikaanse zonen. President Uhuru Kenyatta, zoon van Jomo, de eerste president van Kenia, heeft alle moeite om legitiem aan de macht te blijven. Zijn belager Raila Odinga, zoon van Oginga, een toenmalige handlanger van Jomo, ontwijkt verkiezingen. President Ali Bongo, zoon van ex-dictator Omar van Gabon, wordt beschuldigd van verkiezingsfraude. Teodorin Obiang, vicepresident en zoon van Teodoro, de huidige dictator van Equatoriaal Guinee, moet in Parijs de gevangenis in wegens fraude en witwassen. Zijn 11 sportauto’s zijn geconfisqueerd. In Togo zijn er dagelijks protesten tegen de verlenging van het mandaat van Fauré Gnassingbé, zoon van ex-dictator Eyadéma.

Maar Felix Tshisekedi, zoon van de onlangs overleden oppositieleider Etienne, maakt een tour door de provincies van Congo en wordt – ondanks de uit elkaar geslagen manifestaties – enthousiast ontvangen. Dit alles maakt de Congolese president Joseph Kabila, zoon van de vermoorde president Laurent, wat zenuwachtig. Zeker nu Nikki Haley, dochter van naar de VS geëmigreerde Indiërs, hier onlangs gezegd heeft dat alle steun van de VS ingetrokken wordt als de verkiezingen niet in 2018 plaatsvinden. Kabila zelf heeft ze tot 2019 uitgesteld. Zijn mandaat liep eind 2016 al af.

Kabila is niet de enige plucheplakker in deze regio. In Oeganda wil Museveni de maximale leeftijd van presidentskandidaten (nu 75 jaar) oprekken zodat hij zich opnieuw verkiesbaar kan stellen. In Rwanda heeft Kagame een referendum laten houden waarin niemand tegen een derde mandaat durfde te stemmen. Hij kan nu in principe tot 2034 aanblijven. In Burundi heeft Nkurunziza de grondwet onlangs gewijzigd en kan hij ook tot 2034 aanblijven.

De plucheplakkende zonen willen geen afstand doen van hun comfortabele zetel omdat ze enerzijds bang zijn hun inkomsten te verliezen en anderzijds om aangeklaagd te worden wegens wetteloze zelfverrijking. In tegenspraak daarmee lijkt de recente brief van de Congolese overheid waarin verordonneerd werd dat de komende 4 maanden geen oplichterij door ambtenaren mocht voorkomen.

Bij de controles onderweg van de projectauto was iedereen inderdaad opvallend aardig, zei Monique. Er schiet me nu ook te binnen dat de SNEL-technici wel in de paal geklommen zijn om de fasen om te wisselen (waardoor we weer stroom hebben, lees: af en toe stroom hebben) maar dat ze hun geld nooit gevraagd hebben. Zou die brief echt dit effect hebben? Maar wat gebeurt er dan over 4 maanden? En waarom 4 maanden en geen 3 of 5 of voor altijd? En geldt het ook voor de ministers zelf of alleen voor de lagere regionen?

De verkiezingscommissie CENI heeft vorige week de verkiezingskalender, waar zo lang op gewacht is, bekendgemaakt. Alle verkiezingen: presidentieel, parlementair en provinciaal, zijn op 23 december 2018. Net binnen de deadline van Nikki Haley voor steun van de VS dus. De oppositie vindt het te laat en de regering te snel. Intussen komen de 4 fraudevrije maanden ineens in een ander daglicht te staan. Dan heeft de heersende elite daarna nog ruim 10 maanden om hun belangen veilig te stellen. Dat zou toch moeten lukken.