Archives for posts with tag: belastingontwijking

“We geven al decennia hulp aan Afrika maar het levert niets op”. Dat hoor ik regelmatig als ik hier in Nederland over de situatie in Congo vertel. Maar is dat wel zo?

Omdat ik in Congo voor de PUM werk, kom ik in contact met Congolese ondernemers. Zij klagen dat er zo weinig door Nederlandse bedrijven geïnvesteerd wordt. In de jaren ’80 was dat anders. Toen gaf Nederland exportkredieten aan bedrijven, vooral in de scheepsbouw, textiel en telecommunicatie, om te investeren in het toenmalige Zaïre. Als de klant niet terug kon betalen, was het Nederlandse bedrijf verzekerd. De verzekering werd uit Nederlandse ontwikkelingshulpgelden betaald. In 2010 kreeg Congo een algemene schuldenkwijtschelding, ook uit ontwikkelingsgeld betaald. Nederlandse en Congolese bedrijven verdienden dus ten koste van ontwikkelingsgeld, ofwel: arme Congolezen financierden rijke Congolezen en Nederlanders.

Een van de grootste westerse bedrijven in het huidige Congo is Heineken. Het onderzoeksinstituut Global Financial Integrity schatte in 2013 dat tussen 2002 en 2011 400 miljoen dollar onterecht uit Congo gestroomd is. Met name door belastingontwijking van westerse bedrijven. Het IMF stelde dat in 2009 de Congolese overheid 155 miljoen dollar van de mijnbouwondernemingen ontving terwijl voor 4,2 miljard dollar aan delfstoffen geëxporteerd werd.

Het lijkt symptomatisch voor Congo. Eerder in de geschiedenis van het land, in de 18de en 19de eeuw, zijn 4 miljoen slaven vanuit het koninkrijk Congo afgevoerd. Dat waren er zoveel dat alle bevrijde en teruggekeerde slaven in Liberia de Congos heetten. Rubber werd in het begin van de 20ste eeuw onder koning Leopold II getapt om in autobanden voor de opkomende auto-industrie en de oorlogsvoertuigen in WW1 te voorzien. Als de Congolezen het streefgewicht niet haalden, werden hun handen afgehakt.

Onder het Belgisch bestuur daarna werd koper gedolven voor onze elektriciteitsdraden en munitie. De arbeiders werkten als lijfeigenen bij de grote mijnondernemingen als de Union Minière du Haut Katanga. In WW2 had Congo het uranium beschikbaar waarmee Hiroshima vernield werd. En nu dan vult het Congolese coltan onze ICT-apparaten. Congo bood ons door de eeuwen heen altijd precies wat we hoognodig hadden. En dat voor weinig geld.

Je geeft ze een vinger maar je krijgt een hele hand terug, lijkt het. Het rapport Honest Accounts 2017 berekende dat Afrikaanse landen in 2015 161 miljard dollar uit het westen ontvingen, terwijl er tegelijkertijd 203 miljard verdween. Als we de getallen ontleden, zien we dat bij de ontvangsten 19 miljard staan als ontwikkelingshulp, 33 miljard aan leningen aan de overheid, en 31 miljard aan privé overboekingen van landgenoten in het buitenland. De rest zijn vooral leningen en aandelen in het bedrijfsleven.

Aan de verlieskant staan 18 miljard aan rente en aflossingen door de overheid, 32 miljard aan afgedragen winsten aan transnationale ondernemingen, 68 miljard kapitaalvlucht (vooral belastingontwijking), 29 miljard aan illegale handel (hout, vis, delfstoffen) en de rest is een schatting van het bedrag dat Afrikanen kwijt zijn aan de door ons veroorzaakte klimaatsverandering.

We geven al decennia hulp aan Afrika, dat klopt, maar het levert vooral onszelf wat op. Moet de ontwikkelingshulp daarom niet verhoogd worden ter compensatie van de onttrokken rijkdom aan Afrika?!

Advertisements

Nederland is een fijn land. Dat kan niet anders want de multinationals en de vluchtelingen komen hier graag. Ze klonteren samen op de Zuidas in Amsterdam en in sporthallen en tentenkampen elders in ons land. Zo verliezen ze weliswaar hun privacy maar voelen ze zich veilig tegen de vijandige buitenwereld.

Ik ben bioloog en bovenstaand gedrag ken ik: het heet gregair gedrag. Denk aan de zwermen treksprinkhanen die in de Sahel de lucht bedekken als de gierst rijp aan het worden is. Zij vreten de hele oogst op (nee, ik maak geen vergelijking met de belastingontduiking of misbruik van onze sociale voorzieningen). Gregair is het tegenovergestelde van solitair gedrag, waar wij Nederlanders toch meestal mee geassocieerd worden.

Ik reis vaak met het openbaar vervoer, in Nederland en in Afrika. Een bus in Nederland vult zich dusdanig dat iedereen het verst mogelijk van de ander af zit. In Afrika vult de bus zich (tot hij overvol is) dusdanig dat men steeds bij elkaar aanschuift. De Nederlandse bus toont solitair gedrag, de neiging om je eigen comfort zone te beschermen. Afrikaanse bussen tonen gregair en solidair gedrag: de saamhorigheid en bescherming van de massa.

Zijn wij, solitairen, nu ineens solidair met de belastingontwijkers en gelukszoekers? Nou nee, Starbucks en de andere Zuidasgieren worden hier beduidend meer in de watten gelegd dan Youssouf en de andere onvrijwillige kampeerders in sporthallen en op militaire terreinen.