Archives for posts with tag: België

De nieuwe Congolese president Félix Tshisekedi is in Brussel aangekomen. Het is sinds de eedsaflegging zijn eerste bezoek aan Europa, nota bene aan de ex-kolonisator met wie zijn voorganger de laatste jaren in onmin leefde.

Ex-president Joseph Kabila was niet gediend van de bemoeienis van België met zijn pogingen om aan de macht te blijven. Hij sloot de consulaten in Antwerpen en Lubumbashi, evenals het Schengenhuis in Kinshasa waar de Congolezen een visum voor Europa konden halen. Hij minderde het aantal vluchten van Brussels Airlines en stuurde de Belgische EU-gezant Ouvry naar huis. België beëindigde daarop de bilaterale ontwikkelingssamenwerking. Hoog tijd om de relatie te verbeteren dus.

Er zijn echter wat probleempjes. Het ontvangende land heeft geen regering. De huidige ministers zijn demissionair en kunnen geen akkoorden tekenen. En hun gast had bij de laatste verkiezingen niet de meeste stemmen gehaald en is dus frauduleus aan de macht gekomen. De Belgen weten dat want ze steunden de 40.000 waarnemers van de katholieke kerk en die wezen Martin Fayulu als ruime winnaar aan. Het was een deal met Kabila die Tshisekedi aan de macht bracht en omdat die eerste ook de meeste parlementsleden heeft, is de vrees dat Tshisekedi een willoze marionet zal zijn.

Maar het welkom door nono (‘nonkel’) België lijkt erg warm te zijn. Koning, regering en ondernemers staan in de rij om de banden met het grondstofrijke Congo weer aan te halen. Het verleden: zand erover. De vraag blijft nu of België de nieuwe president ook aan zijn beloftes voor verandering houdt. De Congolezen snakken naar minder corruptie, meer respect voor de mensenrechten, een groter aandeel in de gigantische winsten van de mijnbouw, en een stevige aanpak van het (seksueel) geweld en de ebola-crisis.

Op 21 januari was er in Kinshasa weer een manifestatie tegen het aanblijven van president Kabila. Het werd – net als met oudjaar – georganiseerd door de katholieke lekenkerk. Er waren zeker 6 doden, een vijftigtal gewonden en meer dan 100 gearresteerden, w.o. 10 priesters. Enkele priesters werden aangehouden, geboeid, mishandeld en met onbekende bestemming weggevoerd. Waarnemers van de VN zijn bedreigd en gemolesteerd. Het internet was een paar dagen stilgelegd zodat er weinig informatie vrijkwam. Op de weinige foto’s zag je uniformen tegen habijten. Kogels en traangas tegen bijbels, palmtakken en rozenkransen.

De katholieke kerk is het enige instituut dat functioneert in Congo. Het is ook het enige dat een geloofwaardige band met het volk heeft. In alle dorpen en volkswijken staan kleine kerkjes waar ‘s zondags uitbundige diensten worden gehouden. De protestantse kerk (waar Kabila onlangs nog de dood van zijn vader memoreerde; bij de katholieken vond hij dat te eng) en de moslims sluiten zich langzamerhand bij het katholieke protest aan.

Congo is een zwakke staat, omringd door steviger staten. Er komen steeds meer aanvallen van rebellen uit Oeganda en Rwanda. Zij profiteren van de politieke impasse door steeds nieuwe coalities aan te gaan. Ze verbinden zich ook met het leger, de politie en de lokale autoriteiten. Anders zouden ze nooit zover het Congolese grondgebied binnen kunnen dringen. MONUSCO staat machteloos omdat ze slechts het mandaat hebben om het Congolese leger bij te staan. Voelen de rebellen en hun allianties de implosie van de Congolese staat aankomen? Lokken de nog steeds gigantische hoeveelheden grondstoffen? Nu al voeren beide buurlanden veel van Congo’s grondstoffen uit.

Met al die rebellenlegers zou je in Congo al snel een revolutie verwachten. Maar de rebellen zijn niet uit op de omverwerping van het corrupte systeem, ze zijn uit op de overname van het corrupte systeem. Vandaar ook de liaisons met de lokale overheid. Rebel zijn is hier een beroep, een verdienmodel. Net als militair zijn. Mobutu zei al: ‘waarom zou ik de soldaten een salaris betalen?! Ze hebben toch een geweer’. Er zijn geen revolutionairen in Congo, zoals ook al bleek uit de ervaringen van Che Guevara (zie twee blogs geleden). Je hebt wel enkele, vooral lokaal georganiseerde, jongerenbewegingen maar die worden door intimidaties en arrestaties gemarginaliseerd.

Om reden van het gebrekkige democratiseringsproces en het harde neerslaan van de manifestaties besloot België vorige week om een deel van hun bilaterale (tussen overheden) samenwerking te herschikken. 25 Miljoen euro zou nu rechtstreeks naar de bevolking, naar humanitaire hulp en NGO’s gaan. Als reactie zei de Congolese minister van Buitenlandse Zaken dat ze die hulp van zo’n ‘brute kolonisator’ toch niet langer nodig hadden. Die werd immers voor ‘50% in de eigen zak gestoken’ (denk aan expatsalarissen).

Meteen werd verordend dat ENABEL (het ontwikkelingsagentschap) en het Schengenhuis (dat de visa voor de Schengenlanden levert) moesten sluiten. Voor mijn eigen reis moest ik een visum op het consulaat in Antwerpen of de ambassade in Brussel aanvragen en ook hier bleven de schermen zwart en de telefoonlijnen stil.

Ondertussen gaat de koopkracht steeds verder achteruit. Door de overstroming storten nog steeds gebouwtjes in. Het zoontje van onze wacht werd gisteren door zo’n omvallende muur gedood. ‘Verdwenen’ ziektes als tetanus, cholera en lepra nemen weer toe. Geld voor medicijnen, ziekenhuis of begrafenissen is er niet.

Op de universiteit van Kinshasa is het al weken onrustig. De studenten eisen dat hun beurs volgens de oude dollarkoers uitbetaald wordt en niet via de sterk gedevalueerde Congolese franc. Nu houden ze nauwelijks geld over om te eten.

Congo bewijst eens temeer het ‘Afrika van Afrika’ te zijn. Alle negatieve (armoe, corruptie, nepotisme) en positieve (muziek, mode, grondstoffen, optimisme) elementen zijn in het hart van dit continent samengebald.

Ik ben weer terug in Nederland. In Brussel bezocht ik een debat over de rol van België in het democratiseringsproces van de zogenaamde Democratische Republiek Congo. Hoe kan België president Kabila tot aftreden dwingen nu zijn termijn verlopen is? Toen onlangs in buurland Burundi de president zijn mandaat ongrondwettelijk verlengde, brak België immers als strafmaatregel de bilaterale hulp af. Minister van Ontwikkelingssamenwerking, Alexander De Croo, vond de vergelijking mank gaan: in Congo is België niet de grootste donor en bovendien is de hulp aan leger en politie al eerder stopgezet. Door gemeenschappelijke economische en veiligheidsbelangen is Congo ook, meer dan Burundi, op zijn grote buurlanden gericht. Die landen willen Kabila graag in het zadel houden omwille van de stabiliteit in de regio.

Volgens Congo-onderzoeker Judith Verweijen echter kunnen westerse landen wel degelijk wat tegen de illegale verlenging van het mandaat van Kabila doen. Persbureau Bloomberg publiceerde vorige week een onderzoek naar de financiële zaken van de president en zijn familie. Zij hebben een netwerk van 70 bedrijven, 120 mijnvergunningen (goud, kobalt, diamant, koper) en verdienen honderden miljoenen per jaar (in een land waar twee derde van de inwoners onder de armoedegrens van 1,90 $ per jaar leeft). Het gaat om banken, oliemaatschappijen, wegenbouw, vliegmaatschappijen, reisbureaus, nachtclubs, en zelfs een raketfirma die een rat de ruimte in wil sturen. Deze bedrijven en mijnen worden door het leger en de politie beschermd. De kleptocratie rond Kabila wist op deze wijze het Mobutu-waardige bedrag van 4 miljard binnen te sluizen. Een groot deel van dit bedrag wordt op westerse banken gestald. Daar ligt de macht van het westen.

Om de politieke impasse in Congo rond het uitstel van de verkiezingen te doorbreken, werd enige maanden geleden een Nationale Dialoog tussen de regerende meerderheid en een klein deel van de oppositie gestart.  In oktober werd een politiek akkoord bereikt. De verkiezingen worden verplaatst naar april 2018 en er wordt een overgangsregering gevormd. Deze staat nu onder leiding van Samy Badibanga, een oppositielid dat dicht tegen Kabila aanschuurt, en alle loyale oppositiepartijen nemen eraan deel. Vandaar het ongelooflijke aantal van 67 goedbetaalde ministers en staatssecretarissen, onder wie overigens slechts 8 vrouwen.

Ondanks dit akkoord werd op 19 december, de laatste dag dat Kabila legitiem aan de macht was, om middernacht een fluitconcert gehouden om hem ‘uit te fluiten’. De dagen erna demonstreerden vele mensen. Politie, leger en veiligheidsdiensten waren massaal aanwezig en er vielen tientallen doden. Leiders van militante jongerenorganisaties werden gearresteerd. Het scenario van Burkina Faso, waar twee jaar geleden de massaal demonstrerende jongeren de president het land uitjaagden, komt door deze extreme repressie steeds meer buiten beeld.

In een ultieme poging om het land te herenigen, bracht de katholieke bisschoppenconferentie de belangrijkste tegenstanders bij elkaar. Op kerstzaterdag werd een inclusief akkoord gesloten, dat de verkiezingen vervroegde tot 2017 (waarschijnlijk december) waarbij Kabila president blijft maar de hele oppositie in de regering komt. Ook worden politieke gevangenen vrijgelaten en wordt de aanklacht tegen de belangrijkste oppositieleider Moïse Katumbi ingetrokken zodat hij naar Congo kan terugkeren.

In de afgelopen dagen is het internetverkeer belemmerd, vooral de sociale media. Het signaal van de vrije radiozenders Radio Okapi en RFI is al langer geblokkeerd. Vandaag heeft de Nederlandse ambassade als reisadvies het hele land roodgekleurd: het raadt alle reizen af en het raadt alle Nederlanders in Congo aan om het land te verlaten. Het wordt dus spannend wanneer we terug kunnen keren.

De temperaturen dalen, net als in Nederland en België. Overdag zo’n 35º, ’s nachts 25º (dus een laken over ons heen!). Het zwembadwater was gisteren 28º.

De afgelopen week was er een van gesprekken over de base line studie bij de partnerorganisaties van Broederlijk Delen en de wens om snel het veld in te gaan om dat onderzoek te doen. Helaas werd het om allerlei (legitieme) redenen steeds uitgesteld. Tussendoor doen we sportschool, zwembad, en Breaking Bad en (meestal vergeefs) Uitzendinggemist kijken.

Zaterdag gingen we naar een concert van Maï Lingani. Het is een wervelende Burkinese zangeres met een goede stem. Het orkestje (waar de drummer van het koor in speelde) viel wat tegen. Maï is van de ‘stal’ van buurman Richard. Omdat het Frans Cultureel Centrum vrijwel uitverkocht was, hield hij wat aan dit optreden over. Het belangrijkste doel was om publiciteit te zoeken voor haar nieuwste cd.

Die cd werd buiten de zaal verkocht voor 3 €. “Dat is toch veel te weinig!” “Ja, maar boven die prijs worden het alleen maar illegaal gekopieerd, en dan verdienen Maï en ik hélemaal niks. Bovendien is het belangrijkste doel om mensen naar de optredens te halen”. Ik zei dat ik haar onBurkinees goed vond en in Nederland zou kijken of er geen belangstelling voor optredens was (Hertme, Music Meeting). Voor het Thieme-Bona Baana-Fairweggistan festival zal ze te duur zijn.

Daarna gingen we met Richard en enkele artiesten door naar de Mezzazine. Hier trad een band op met veel swingende soukous, makossa en mandinga muziek. De bandleider is meester in de rechten maar heeft gekozen voor een armoedig artiestenleven. Het was heel gezellig en we hebben sinds tijden weer eens lekker gedanst.

Maandag was de (uitgestelde) nationale feestdag van België. Het werd gevierd bij de ambassadeur thuis. Het koor van Monique zou de volksliederen en wat andere liedjes zingen. Ik was ingehuurd voor de Nederlandse tekst van de Brabançonne. Het werd mooi vijfstemmig gezongen (sopraan, alt, tenor, bas, ik) en ik hoorde later dat de ambassadeur en zijn vrouw er kippenvel van gekregen hadden. Helaas stond ik dusdanig in het mannengroepje, dat ik niet weg kon en ook de Afrikaanse liedjes nog mee playbackte en danste. Er was veel voornaam volk aanwezig, w.o. enkele leden van de nieuwe regering. Na het optreden laafde ik me aan de door Brussels Airlines ingevlogen Belgische bieren (Leffe, Hoeghaarden, Duvel).