Archives for posts with tag: Congo

Alles had het regime van Joseph Kabila er aan gedaan om hun belangen veilig te stellen. Door een sterke kroonprins aan te stellen, Shadary, die als minister van Binnenlandse Zaken bewezen had lak aan het volk te hebben door hen bij demonstraties tegen de uitgestelde verkiezingen in 2016 en 2017 met echte kogels uit elkaar te jagen. Activisten en journalisten verdwenen of werden gevangen gezet.

Door de EU-ambassadeur ‘uit te nodigen’ het land te verlaten omdat hij geweigerd had Shadary (en anderen) te ontheffen van strafmaatregelen wegens het geweld tegen de demonstranten. Er werden geen buitenlandse verkiezingswaarnemers toegelaten. De katholieke kerk echter had hun volgelingen opgeroepen om in de 40.000 stemlokalen te controleren op zichtbare fraude.

Door de ebola-epidemie rond Beni en Butembo als smoes te gebruiken om in deze onrustige oppositiesteden de verkiezingen tot maart uit te stellen. Ongevaarlijk want de nieuwe president zou dan al lang ingehuldigd zijn. Op de verkiezingsdag (30 december) organiseerden de jongeren in deze steden echter perfect georganiseerde – maar uiteraard illegale – verkiezingen. Inclusief het meten van de lichaamstemperatuur voordat de kiezer het stemlokaal mocht betreden en het ontsmetten van hun handen en het touchscreen van de stemmachine.

Door 8000 stemmachines in dat andere oppositiesmaldeel, Kinshasa, door een ‘brand’ te laten verdwijnen. Enerzijds verplichtte dat de kiescommissie om het aantal stembureaus te verminderen zodat een heel aantal kiezers zichzelf niet op de stemlijst aantrof. Anderzijds gaven die 8000 machines potentieel een veelvoud aan fictieve stemmen aan Shadary weg. Ook werden reeds ingevulde stembiljetten gevonden, alle met nummer 13 (Shadary) als winnaar. De officiële kieslijsten bevatten ook 6 à 10 miljoen dubbele of fake namen. Van kleine kinderen tot soldaten, wellicht toevallig allemaal Shadary-stemmers?

Shadary mocht op radio en tv zijn praatje doen en per regeringsvliegtuig zijn rondje doen. Twee van de sterkste kandidaten mochten niet meedoen om juridische redenen. De andere oppositiekandidaten werden aan alle kanten geboycot. Waar er toch manifestaties van de oppositie waren, vielen er enkele doden door politiegeweld. In de Kasai, thuishaven van opposant Tshisekedi, werd in de stemlokalen geld gegeven om op Shadary te stemmen. In Bukavu werden 3 zakken met stembulletins waarop de naam Tshisekedi aangekruist was, uit een rivier gevist. In Shabunda waren na sluiting van de bureaus enkele verkiezingsagenten ijverig bezig de nog lege formulieren in te vullen.

Voor de zekerheid had de nationale kiescommissie – vooral in de steden, want daar is de oppositie sterk – veel stembureaus op ‘veilige’ plaatsen gezet: kazernes, politiebureaus en partijkantoren van de regeringspartij. Zwaar intimiderend natuurlijk en in overtreding met de kieswet.

En toch stonden miljoenen Congolezen urenlang in de regen in de rij om te mogen stemmen. Ze moesten wachten tot het bureau opende, tot de stemmachines aangesloten waren, tot de elektriciteit kwam, tot hun naam op de lijst gevonden was. Ze bleven rustig. Ongelooflijk. De zucht naar verandering was gigantisch. Slechter dan onder Kabila konden ze het immers niet krijgen.

Volgens de exitpolls had oppositiekandidaat Martin Fayulu verreweg de meeste stemmen gekregen. Volgens de tellingen van hun eigen waarnemers hadden ze 61% van de stemmen gekregen, volgens Human Rights Watch 47%, en de kerk gaf geen percentage maar wel Fayulu als winnaar aan.

Om dit soort informatie geheim te houden, legde de overheid de dag na de verkiezingen het internet plat. Maar op deze manier konden ook de uitslagen in het land niet naar de kiescommissie. Had die de reële uitslagen wellicht helemaal niet nodig om een overwinnaar uit te roepen?! Ook internationale radiostations als RFI werden platgelegd.

En toen? Toen duidelijk werd dat Shadary dermate impopulair was dat hij onmogelijk door de nationale kiescommissie als winnaar gepresenteerd kon worden, toen werd de uitslag uitgesteld. Het regime ging met de oppositie praten, niet met Fayulu want die is te onkreukbaar, maar met Tshisekedi. En blijkbaar kwamen ze tot een deal want Tshisekedi werd tot winnaar uitgeroepen (met 38% tegen Fayulu 34%). De inhoud van de deal is onbekend maar waarschijnlijk mocht Tshisekedi winnen als Kabila zijn immuniteit tegen strafvervolging (en dus zijn gigakapitaal) mocht houden. Ongetwijfeld is er ook een grote som geld over de tafel gegaan.

En de Congolezen? Her en der in het land vinden zowel feesten als protestmanifestaties plaats die met plunderingen en politiegeweld gepaard gaan. Maar de meeste Congolezen zijn niet verbaasd hoe het gegaan is. Politiek is het machtsspel aan de top met de grote sommen geld. En de gewone Congolees heeft geen geld en moet dus eerst aan de maaltijd van morgen denken.

 

Advertisements

Onlangs bracht het WWF een schokkend rapport over onze levende planeet uit. We zijn in een nieuw tijdperk beland, het antropogeen. Voor het eerst is er van de miljoenen soorten microben, planten en dieren maar één die de ontwikkelingen bepaalt: wij, de mens. En we houden daarbij nauwelijks rekening met het gegeven dat alle leven onderling verbonden is, dat alles ecologisch in evenwicht moet zijn.

Vrijwel alles wat we dagelijks gebruiken, komt uit dat netwerk van levende wezens, het ecosysteem ofwel de natuur. Zuurstof, voedsel, brandstof, geneesmiddelen, schoon water, schone lucht, landbouwgrond. De natuur dient ook als voorbeeld voor innovaties. Deze ‘diensten’ van de natuur worden jaarlijks op zo’n 125.000 miljard dollar geschat, ruim 100 biljoen euro dus. De moeite waard om te beschermen, zou je zeggen.

De studie volgde zo’n 17.000 populaties van zo’n 4000 soorten en kwam tot de verbijsterende conclusie dat het aantal wilde gewervelde dieren sinds 1970 met 60% gedaald is. De teruggang is het ernstigst in Zuid-Amerika (89%). In Afrika valt het nog mee (48%) maar daar is wel de bevolkingsgroei de komende decennia het grootst.

De biodiversiteit op aarde loopt ook terug. Op dit moment is het gewicht van alle mensen (één enkele soort) op aarde ruwweg 300 miljoen ton, van alle huisdieren (een paar soorten) 700 miljoen ton en dat van de wilde gewervelde dieren (heel veel verschillende soorten) slechts 100 miljoen ton.

De voornaamste oorzaak van het verdwijnen van de natuur is de ontbossing voor de uitbreiding van landbouw- en veeteeltgrond, verstedelijking, mijnbouw en aanleg van infrastructuur. Samengevat: menselijke overconsumptie, leidend tot onderconsumptie en de dreiging van uitsterven van de andere soorten (vaak op andere plekken) op aarde.

We hebben maar één aarde, dus we zullen haar moeten beschermen. Consuminderen is geen populaire boodschap. Hier in Afrika begint men net aan wat welvaart te ruiken, en dan zouden ze ‘onze’ problemen moeten oplossen. Nee, dank je. We zullen dus aan alternatieven moeten werken.

Hier in Kinshasa, Congo, wonen zo’n 12 miljoen mensen. De projectie voor het jaar 2100 is 80 miljoen (het is na Lagos dan de tweede stad van de wereld). Dagelijks zie ik onderweg naar het dierenpark de krakkemikkige vracht- en bestelwagens vol met makala, houtskool, rijden. In de wijde omtrek staat geen boom meer overeind in dit deel van Congo waar ooit het oerwoud woekerde. Er zal dus naar andere energiebronnen als gas of zon gezocht moeten worden.

Op de markten ligt volop levend en dood vlees van wilde dieren. Bush meat is een lekkernij voor de arme oerwoudbewoner en de welgestelde stadsmens. Je wordt er sterk van. En nog steeds worden jonge chimpansees te koop aangeboden (de moeder is daarvoor neergeschoten). Het ecosysteem met zijn grote biodiversiteit komt steeds meer in verval.

En dat terwijl de Democratische Republiek Congo een van de weinige biodiversiteitshotspots van de wereld is. Het Congobassin is na het Amazonewoud, het grootste aaneengesloten oerwoud ter wereld. Het is een belangrijke CO2-buffer en gaat zo klimaatverandering tegen. Er leven diersoorten die nergens anders ter wereld voorkomen zoals de okapi en onze naaste verwant, de bonobo. Maar beide intussen zijn ernstig bedreigd.

Om het tij te keren heeft ondernemer André Kadima besloten om zijn dierenpark een educatieve functie te geven. Ik werk nauw met hem samen. We hebben onlangs een kleine subsidie van de Belgische biodiversiteitsorganisatie CEBoiS gekregen. Daarvan betalen we de trainer die de lessen op school geeft, het busvervoer naar het park (op 60 km), een lunchpakket en het door mij gemaakte didactisch materiaal.

Er zitten zo’n 60-100 kinderen in de klas, vaak met zijn vieren in een schoolbankje. Als de trainer een vraag stelt, steken ze allemaal een vinger op, knippen met de vingers, roepen en lopen naar voren. Iedereen wil het antwoord geven. Alleen bij het onderwerp evolutie ontstaat verwarring. Onze trainer slaagt er niet in een scherpe scheiding aan te brengen tussen biologie en godsdienst. “Het leven is ontstaan uit kleine cellen .. die God geschapen heeft”. Dat eerste is van mij, dat tweede van hem, een compromis dus. “Wij zijn uit de aap ontstaan (klopt niet, we hebben gemeenschappelijke voorouders, maar ja) maar God heeft ons hersenen gegeven.”

Ook verder liep het af en toe niet goed. “Welke dieren leven in het woud?” “Leeuw, aap, pygmee, slang, zebra, olifant”. “Wat eten dieren?” “Carnivoren eten andere dieren, herbivoren eten planten en insectivoren insecten.” En ‘homnivoren eten …’, schreef hij op het bord. Menseneters (homme is mens)?

Dezelfde leerlingen bezochten een week later het dierenpark. Hier leven de dieren in een semi-natuurlijke omgeving (zoals in een safaripark als de Beekse Bergen). De leerlingen raakten al enthousiast bij het zien van het eerste dier … een koe. Dit bevestigt wat we al dachten: de meeste kinderen in Kinshasa hebben nog nooit een groot dier gezien, laat staan een wild dier. Daarom is het beschermen van de natuur ook (letterlijk) een ver-van-mijn-bed-show. Met onze onderwijsactiviteiten hopen we een klein steentje bij te dragen aan het behoud van de natuur en biodiversiteit in Congo.

Joseph Kabila werd in 2001 als president aangewezen toen zijn (waarschijnlijk stief-)vader Laurent vermoord werd. Hij was nog jong en had weinig opleiding en ervaring. In 2006 werd hij als president verkozen. Het westen steunde hem omdat ze op die manier een stabiel land dachten te creëren. In 2011 kreeg hij minder stemmen dan Etienne Tshisekedi (ook vader van) maar hij won door grootschalige fraude. Het westen deed nu niets. In 2016 zou hij verkiezingen hebben moeten organiseren maar die wist hij twee keer een jaar uit te stellen. Dit ging met onlusten gepaard. De regering, onder leiding van de minister van Binnenlandse Zaken Shadary, sloeg die bloedig neer. België en de VS protesteerden, Frankrijk en de EU hielden zich stil. Kabila is inmiddels een van de rijkste mannen in Afrika geworden (en hij wil dat graag zo houden).

De oppositie had eindelijk een eenheidskandidaat voor de verkiezingen gevonden. Belangrijk, want er is maar één verkiezingsronde en dan moet je stevig staan tegenover Shadary, de zwaar gesubsidieerde kandidaat van het regime. Het is Martin Fayulu, van de kleinste oppositiepartij Engagement pour la citoyenneté et le développement (ECIDE). Later lees ik dat hij bij de eindstemming in Geneve door de andere 6 kandidaten (die allemaal zichzelf als eerste en hun tegenstanders helemaal niet noemden) vaak als tweede gekozen werd.

Nog geen 24 u later heeft kansrijke oppositiekandidaat Félix Tshisekedi zijn handtekening onder het akkoord over de eenheidskandidaat alweer teruggetrokken. ‘n Gelukje voor Kabila en zijn kroonprins Shadary, want nu vecht de oppositie onder elkaar en gaat natuurlijk de derde hond er met het bot (wat? Een heel skelet!) vandoor. Ook Kamerhe heeft zich uit het akkoord teruggetrokken. Hij sloot met Tshisekedi een verbond, en aldus is dit duo ineens weer erg kansrijk. Al met al doet het de geloofwaardigheid van de Congolese leiders geen goed natuurlijk. Uiteindelijk draait het steeds om macht en geld.

De stichting Kofi Annan die de onderhandelingen in Geneve leidde, maakte bekend dat de oppositieleiders een akkoord ondertekend hadden waarin stond dat ze zich verplicht uit de politiek terugtrekken als ze zich niet aan het akkoord houden. Daar lijkt het dus niet op.

De kranten zeggen dat lichtgewicht Fayulu door de verbannen zwaargewichten Katumbi en Bemba als pion gebruikt wordt om de verkiezingen te boycotten (zodat zij later wel mee kunnen doen). Vandaar het in stand houden van de eis dat de stemmachine verdwijnt. En dat Tshisekedi en Kamerhe wel erg vaak rond Kabila gezien worden en dus meer het belang van het regime zouden dienen. Vandaar dat zij binnenkort verkiezingen willen, met of zonder stemmachine. Kabila lacht in zijn vuistje omdat hij altijd wint: geen verkiezingen (na al twee jaar uitstel) of een kandidaat die hij in zijn macht heeft. Machtspelletjes op hoog niveau.

Fayulu wordt door het regime geboycot. Overal waar hij campagne wil voeren, worden hij en zijn entourage tegengehouden door politie en militairen. ‘Voor de veiligheid’. Tshisekedi mag campagne voeren. Bij de bijeenkomsten van de oppositie zijn al verschillende doden door politiekogels gevallen.

Een week geleden brak er brand uit in de opslagplaats voor de verkiezingsspullen in Kinshasa. Er zouden o.a. 8000 stemmachines verbrand zijn. Op de filmbeelden waren wel verbrande motoren te zien maar geen verbrande machines. De houten pallets waar ze op gestaan hadden, zag je wel … zonder brandsporen. Uiteraard voedt dit de geruchten dat er straks vanaf deze spookmachines vele stemmen op Kabila’s kandidaat zullen komen.

Inmiddels is het Kerst en zouden de verkiezingen al voorbij moeten zijn. De brand is als smoes gebruikt om ze tot aanstaande zondag uit te stellen. Campagne mag niet meer gevoerd worden en de verkiezingsaffiches moeten uit de stad verwijderd worden. Wel mag Kabila en zijn opvolger de hele dag op tv lintjes knippen en toespraakjes houden. De spanning stijgt.

 

Vrijdag reden in onze straat tanks, pantserwagens en open vrachtwagens vol politie en militairen. Ze waren met boomtakken bedekt (geen handige camouflage in een stad zonder groen, zou ik zeggen). Ze kwamen van de demonstratie van de oppositie tegen het gebruik van de stemmachine bij de verkiezingen. In Kinshasa was de manifestatie toegestaan, er waren duizenden betogers en geen enkel incident. In andere steden was de manifestatie verboden en/of waren er enkele incidenten (geen doden dit keer).

Voorheen werden de manifestanten met traangas en kogels weggevaagd. Nu had de gemeente besloten dat het Malieveld van Kinshasa volgestort werd met zand en vuilnis en dat het volledige openbaar vervoer ‘achterstallig onderhoud’ behoefde. Te voet en in overvolle taxi’s bereikten enkele tienduizenden demonstranten het veld.

De oppositieleiders – enkele bannelingen per videoverbinding – riepen tot eenheid op maar benoemden geen eenheidskandidaat uit hun midden. Er zijn weinig punten in het programma’s die overeen komen, behalve dan de haat tegen Kabila. Ook zijn de diverse ego’s te opgeblazen om de eer (en de verwachte inkomsten) aan een ander te laten. Wel gaan ze allemaal voor de verkiezingen in december mits de stemmachine afgeschaft wordt en de 10 miljoen nepkiezers van de lijsten verwijderd worden. Alleen dan zullen de verkiezingen eerlijk en transparant zijn.

Zaterdag hield het regime haar manifestatie. Ineens reed het openbaar vervoer weer … en wel gratis, althans als je naar het grote stadion wilde waar de manifestatie plaatsvond. Er zouden in en om het stadion 180.000 fans gekomen zijn. Terwijl, volgens dezelfde politiebronnen, er de dag ervoor maar 4.000 waren.

De politieke meerderheid stelde haar kandidaat en opvolger van president Kabila – Emmanuel Ramazani Shadary – aan het publiek voor. De man staat op de zwarte lijst van de VS maar dat is eerder een aanbeveling hier. Het publiek reageerde enthousiast. Dat kan spontaan zijn, ofwel op gang gebracht door de beloofde bedrag van 10 dollar per deelnemer. Daar werd overigens maar 1,5 dollar van uitgekeerd. Ook kunnen de massaal aanwezige politiemacht en veiligheidsdiensten de stemming beïnvloed hebben.

Het onderzoeks- en adviesbureau BERCI en de Congo Research Group (Universiteit van New York) kwam intussen met een nieuwe opiniepeiling met betrekking tot de presidentsverkiezingen. De uitgesloten oppositieleiders Katumbi en Bemba blijven populair. Van degenen die wel mee mogen doen, krijgt Tshisekedi 36% en Kamerhe 17%. Shadary krijgt maar 16%.

Maar Kabila en Shadary hebben geld genoeg om toch de verkiezingen te winnen, zelfs legaal. Het staatsbudget is 5 miljard dollar maar er verdwijnt ieder jaar 15 miljard dollar. Deels naar het buitenland, deels naar het regime. Met dit geld worden de zieltjes gewonnen. Een straatarme Congolees kan van 1,5 dollar een dag leven.

Waar blijft het geld zoal dat niet in de schatkist komt? Deze week werd in Nairobi 4,6 ton Congolees goud in beslag genomen. Het was illegaal de grens overgebracht en zou door de smokkelaar als ‘Keniaans goud’ verkocht worden. Het was zo’n 138 miljoen dollar waard. Een paar dagen later viel een vrachtwagen van de UN-vredesmacht om. Hij bleek vol illegaal coltan te zitten.

De ellende in het land neemt toe. In het oosten, waar het goud en de coltan vandaan komen, leven 15 miljoen mensen met honger. Oudere vrouwen en kinderen zijn het grootste slachtoffer van de conflicten daar. Mannen lopen over naar de milities om te eten te hebben. Jonge vrouwen gaan om dezelfde reden in de prostitutie. Ook de ebola-epidemie stopt maar niet. Er zijn nu al 170 doden gevallen. En in de zuidelijke provincie Kasai stromen uitgezette vluchtelingen uit Angola binnen. Geld voor de opvang is er niet.

Genoeg geklaagd over het regime want Kabila doet ook goede dingen. Vorige week verbrandde hij in het openbaar 1 ton slagtanden van bosolifanten en 1 ton schubben van schubdieren. Hij deed dit in de oude dierentuin van mijn ‘baas’ Kadima. Daarna liet hij 5 gevangengenomen parkieten los. In totaal heeft de ICCN (Nationaal Natuurbehoudsinstituut) al 15 ton ivoor in beslag genomen, een fractie van wat jaarlijks gestroopt wordt. Hopelijk draagt ons onderwijsproject een klein steentje bij aan het behoud van de natuur in Congo.

 

Het is minder in het nieuws dan de stroom van zo’n 5000 Hondurese vluchtelingen op weg naar de VS, maar in het toch al zo geteisterde Kasai zijn de laatste weken 300 tot 400 duizend vluchtelingen aangekomen. Het zijn Congolezen, die op de diamantmijnen aan de andere kant van de grens afgekomen waren. Vaak hebben ze een Angolese verblijfsvergunning. De uitzetting van deze gastarbeiders ging met veel geweld gepaard. Ook de vluchtelingen van de burgeroorlog in de Kasai zijn moeten repatriëren. De weerstand tegen immigratie heb je dus niet alleen in Europa en de VS.

Afrikanen zoeken naar kansen, in hun eigen land, in de hoofdstad, in de buurlanden of in het buurcontinent. Vaak zien ze in hun eigen land geen overlevingsmogelijkheden meer. Ik schreef eerder al ooit dat Honest Accounts 2017 berekende dat Afrikaanse landen in 2015 161 miljard dollar uit het westen ontvingen, terwijl er tegelijkertijd 203 miljard verdween. Afrikaanse landen worden armer, wij rijker.

Aan de verlieskant van deze berekening staan rente en aflossingen door de overheid, afgedragen winsten aan transnationale ondernemingen, kapitaalvlucht (vooral belastingontwijking) en illegale handel (hout, vis, delfstoffen). Afrika importeert bijvoorbeeld dure laptops, smartphones, etc. die gemaakt zijn van goedkope grondstoffen (coltan, kobalt) … uit Afrika. Afrika zou veel geld kunnen verdienen door zijn eigen grondstoffen te verwerken of op zijn minst, niet illegaal te exporteren. Anders zal de push-factor altijd blijven bestaan.

Zolang als de wereld bestaat, zoeken we (dieren en mensen) naar plekken waar we het beter hopen te krijgen. Denk aan de grote migraties van vogels en van zoogdieren als gnoes. Denk ook aan de trek van Homo Sapiens uit Afrika, de Grote Volksverhuizing, de emigratie van boerenzonen naar Canada, de gastarbeiders, de verstedelijking, de multinationals naar lage lonenlanden, de vermogenden naar Brasschaat.

En die migratiegraad is al heel lang stabiel. Ongeveer 3% van de wereldbewoners woont in een ander land dan waar ze geboren zijn, meestal een buurland. Een wat groter percentage is binnen het geboorteland gemigreerd. Een veel kleiner percentage migreert naar een ander continent zoals Europa. Waarom maken wij ons daar zo druk over?

Zijn we in de era van het pure egoïsme terecht gekomen? De vorige era, die van het kapitalisme, was natuurlijk al egoïstisch: de welvaart stijgt omdat iedereen zoveel mogelijk aan de ander wil verdienen. Maar intussen is het: ik ga echt hetgeen ik verdiend heb, niet delen met anderen die het slechter getroffen hebben dan ik. Solidariteit is een taboe geworden.

En dit is precies de aantrekkingskracht van populistische leiders. Ze weten hun eigen angsten feilloos te projecteren op die van de hele groepen mensen. Ze laten gevoel prevaleren boven feiten, wantrouwen boven vertrouwen, en egoïsme boven altruïsme. En hun aantal neemt toe (nu bv Brazilië, dat ik hier in Congo zo graag noemde als een immens land waar de overheid wél oog had voor de armen en minderheden).

 

De spanningen in de Democratische Republiek Congo nemen toe nu de verkiezingen naderen. Het geweld neemt ook toe. Afgelopen week werden we ergens onderweg door de Presidentiele Garde bedreigd toen we per ongeluk een militair voertuig raakten. Een dag later werd ik overvallen door twee jongens. Ze trokken mijn broek- en blousezakken kapot en namen geld en smartphone mee. Voor de rest kwam ik er gelukkig zonder kleerscheuren vanaf. Er liepen mensen langs maar die liepen snel verder.

Het is vervelend in zo een onveilige stad te leven natuurlijk maar het tekent alleszins de ellende, de werkeloosheid, de uitzichtloosheid en de rechteloosheid hier. Iedereen vecht om te overleven, eerlijk of oneerlijk. En als blanke ben je het ideale doelwit natuurlijk. Naar de politie gaan heeft geen zin. Die vragen alleen maar geld.

Ik lees in de krant dat de politie ook heel (te) actief kan zijn. In de volkswijk Kalamu werden onlangs 10 lijken van jonge crimineeltjes (kulunas) gevonden, vier op een basketbalveldje en zes in een open riool. Ze waren door gemaskerde agenten ontvoerd en vermoord. In 2016 waren er in Kinshasa al acties van de politie tegen stedelijk banditisme. Daarbij vielen 80 doden volgens cijfers van Human Rights Watch.

De VN-vredesmacht MONUSCO rapporteerde deze week dat er in augustus tweemaal zoveel intimidaties, willekeurige aanhoudingen en moorden waren dan in juli. Twee derde hiervan wordt door de politie of het leger gepleegd. Iedere dag wordt gemiddeld één Congolees vermoord door de politie of het leger, en twee door rebellengroepen. De massaslachtingen in de Kasai vorig jaar worden inmiddels ook aan het leger toegeschreven.

Ex-rebellenleider en ex-vicepresident Jean-Pierre Bemba is inmiddels door het Internationaal Strafhof in Den Haag veroordeeld tot 12 maanden gevangenis en 300.000 € geldboete. Er was bewezen dat hij 14 getuigen omgekocht had en vals bewijsmateriaal in elkaar gezet had. Eerder was hij in hoger beroep vrijgesproken van misdaden tegen de menselijkheid zodat hij zich onlangs presidentskandidaat kon stellen. Vanwege de omkoopaffaire werd hij door de Nationale Kiescommissie en in tweede instantie het Congolees Grondwettelijk Hof afgewezen.

De dag ervoor had de regering gedreigd uit het Internationaal Strafhof te stappen (zoals enkele Afrikaanse landen al daadwerkelijk gedaan hebben) omdat ze de rechters verdenken teveel naar bepaalde landen te luisteren. De VS zouden Bemba willen vrijstellen van strafvervolging om hem in Congo op de troon te krijgen en aldus hun commerciële belangen veilig te stellen. Dat is dan dus mislukt. De andere uitgesloten kandidaat, Moise Katumbi, vertrouwen ze waarschijnlijk niet.

Met slechts één serieuze oppositiekandidaat die wél mee mag doen, hebben de afgewezen kandidaten afgesproken om als front op te treden. Het is hun enige kans om de overheidskandidaat Shadary, met al zijn logistieke en communicatieve middelen, te verslaan. Félix Tshisekedi wordt dan hun eenheidskandidaat en zij zullen achter de schermen het beleid mede bepalen (en de revenuen opstrijken). Een gemeenschappelijk programma is er nog niet.

Een kansloze oppositiekandidaat, Jean-Philibert Mabaya, heeft wel zijn programma bekend gemaakt. Hij wil jaarlijks 12 miljard dollar aan de opbouw van vrede, veiligheid en de rechtsstaat, en de socio-economische sectoren besteden. Hoe hij dat denkt te betalen? 2 Miljard uit buitenlandse steun, 4,8 miljard uit de schatkist en een derde recupereren van de 15 miljard die momenteel jaarlijks ‘verdwijnt’. Dat laatste is het officiële cijfer van de inkomsten die nooit de schatkist bereiken. Het regime geeft dus openlijk toe dat er jaarlijks ruim drie keer zoveel inkomsten verdwijnen dan er in de schatkist komen. Zoiets zou Wopke Hoekstra toch nooit ongestraft op Prinsjesdag kunnen verkondigen.

Een zo’n verdwijnact is het Inga III project. De bouw van deze stuwdam die half Afrika van energie zou kunnen voorzien, komt maar niet van de grond. Sinds de verantwoordelijkheid van het project bij de president zelf ligt, is het geld steeds op. De Wereldbank weigert al twee jaar om in deze bodemloze put bij te storten. Tot overmaat van ramp heeft Zuid-Afrika Congo voor de internationale arbitrage gebracht omdat de beloofde stroom het land nooit heeft bereikt. Ze eisen 19 miljoen dollar.

Na België keert nu ook Zuid-Afrika zich openlijk af van het huidige regime in Kinshasa. President Ramaphosa vindt het beledigend dat Kabila de oud-president Mbeki niet als speciale gezant wilde accepteren. Mbeki speelde een belangrijke rol in het Congolese vredesproces dat eindigde in de eerste verkiezingen in 2006. België en Zuid-Afrika zitten in 2019 allebei in de VN-Veiligheidsraad en dat is een grote morele steun voor de oppositie.

Het blijft gespannen en spannend.

 

Nederland, Frankrijk, de VS en de VN-vredesmacht (Monusco) hebben het Congolese regime aangeboden om de verkiezingen van 23 december logistiek te ondersteunen. Maar steeds weigerde het regime de hulp. “Wij zijn een soeverein land. Wij regelen de materiële en logistieke organisatie van deze verkiezingen zelf”, zei de kabinetschef van Kabila. “Congo heeft geld opzij gezet om dit in orde te brengen.”

Vanwege diezelfde soevereiniteit wil de entourage van Kabila geen speciale gezanten meer. Vorige maand werd de Zuid-Afrikaanse oud-president Thabo Mbeke (die vind dat Katumbi aan de verkiezingen mee mag doen) geweigerd. Officieel vanwege ‘eerdere slechte ervaringen’. Dat was namelijk met Ketumire Masire (uit Botswana), Russ Feingold (VS), Tom Periello (VS, die op het vliegveld in elkaar geslagen werd), Ibrahima Fall (Afrikaanse Unie) en Edem Kodjo (Togo, die het Oudjaarsakkoord met de oppositie bewerkstelligde).

De kans dat Congo op eigen kracht – zonder inmenging van buitenaf – succesvolle verkiezingen organiseert, is klein. Het land is zo groot als West-Afrika, zonder veel verbindingen over land. De bevolking is straatarm en maakt zich alleen zorgen om te overleven, niet om politieke keuzes. In het oosten blijven rebellenbewegingen actief. Elders maken onbetaalde bewapende agenten en soldaten het land onveilig. Regelmatig worden mensenrechtenactivisten, journalisten en kritische rappers opgepakt, vastgezet of verdwijnen ze.

Congo denkt op de kosten van de verkiezingen te besparen door 100.000 stemmachines in te zetten. Geen sinecure in dit immense land zonder infrastructuur, elektriciteit en internet. In Nederland is het experiment met stemmachines in 2006 gestaakt. In Colombia werd onlangs getwijfeld aan hun betrouwbaarheid. In Congo zelf heeft de Zuid-Koreaanse regering zijn handen afgetrokken van het bedrijf dat de machines maakt, omdat ze corruptiegevoelig zijn. In plaats van machine à voter heet het apparaat hier al machine à voler (steelmachine).

De kieslijsten zijn nog steeds erg vervuild. Er staan minstens 6 miljoen onwettige kiesgerechtigden op. Personen die er dubbel op staan (veel militairen), die te jong zijn, en die geen vingerafdruk achtergelaten hebben. In sommige districten zijn er meer kiesgerechtigden dan inwoners, in andere is het slechts een fractie ervan.

Joseph Kabila heeft aangekondigd niet aan de verkiezingen deel te nemen (dat kon ook niet want hij heeft al twee wettelijke mandaten achter de rug). Hij schoof op de laatste dag van de kandidaatstelling Emmanuel Ramazani Shadary naar voren. Hij is degene die als minister van Binnenlandse Zaken de manifestaties bij eerder uitstel van de verkiezingen, hard uit elkaar liet slaan.

De kansrijke presidentskandidaten van de oppositie worden aan alle kanten tegengewerkt. Moise Katumbi mag het land niet in en heeft zich daarom nog steeds niet in kunnen schrijven. Het regime heeft een internationaal aanhoudingsbevel tegen hem uitgevaardigd. Hij zou huurlingen ingehuurd hebben, vastgoedfraude gepleegd hebben en bovendien niet de Congolese nationaliteit hebben.

De kandidatuur van Jean-Pierre Bemba is afgewezen. Hij is weliswaar in hoger beroep door het Internationaal Gerechtshof in Den Haag vrijgesproken van misdaden tegen de menselijkheid, maar er loopt nog steeds een aanklacht tegen hem wegens het omkopen van de getuigen. Ook in Congo ging hij bij het Grondwettelijk Hof in beroep tegen zijn uitsluiting maar hier verloor hij.

De overgebleven sterke kandidaat Félix Tshisekedi zou zijn diploma’s vervalst hebben maar zijn kandidatuur wordt niet meer betwist. Bij gebrek aan andere stevige oppositieleiders hoeft hij ook geen gemeenschappelijke presidentskandidaat meer te zoeken. Omdat er geen tweede ronde is, is het zaak in de eerste ronde de kandidaat het regime al te verslaan. Maar of de zoon van de vorige ‘eeuwige oppositieleider’ dat lukt, is de vraag. Bovendien heeft hij door laten schemeren de verkiezingen te boycotten als de stemmachines niet verdwijnen.

De kans is dus groot dat de verkiezingen niet doorgaan. In dat geval zal de huidige president, Kabila, gewoon aanblijven. Als de verkiezingen wel doorgaan, dan zullen ze gemanipuleerd worden. In dat geval wint de stroman van Kabila, Shadary. Kabila zal dan achter de schermen aan de touwtjes blijven trekken en zijn macht en fortuin behouden. In beide gevallen zullen de te verwachten protesten gewelddadig de kop ingedrukt worden door de loyale presidentiele garde, en de leger- en politiemacht. De verkiezingen zijn pas op 23 december maar de winnaar is nu al bekend.