Archives for posts with tag: mensenrechten

Afgelopen zondag vond weer een mars van de katholieke lekenorganisatie plaats. Ze protesteerden, gesteund door de oppositie, tegen het aanblijven van president Kabila en voor een verbetering van de levensomstandigheden. Het internet lag eruit om te voorkomen dat de sociale media zouden oproepen tot deelname en dat filmpjes van het geweld naar de pers gestuurd zouden worden. De week ervoor waren er al veel militairen in de stad.

De dag voor de mars hoorden we dat 3 vrachtwagens met militairen bij de kathedraal aangekomen waren. Om te verhinderen dat de gelovigen hier zouden gaan demonstreren. Buiten hoorden we ineens opgewonden geschreeuw. Was het al begonnen? Nee, het bleek een dienst in de belendende kerk te zijn. Toch besloot ik om niet nog naar een afspraak buitenshuis te gaan. Het was al laat en er waren berichten van intimiderende politiecontroles.

Ik kreeg een appje dat iedereen waarschuwde voor de milities van het ministerie van Binnenlandse Zaken. Die zouden de demonstraties infiltreren en onrust veroorzaken. Het geweld dat ontstaat, kan dan op het conto van de demonstranten geschreven worden, en de massief aanwezige politie en militairen kunnen dan disproportioneel erop los slaan en schieten.

Die zondag was de waker er al vroeg om de barrières van de politie en militairen te ontwijken. Op de radio hoorden we dat de oproerpolitie met traangas, knuppels en geweerschoten verhinderd heeft dat de gelovigen die de ochtendmis verlieten in hun parochie gingen demonstreren. Op sommige plaatsen lukte dat, op andere werden desondanks processies/demonstraties gehouden.

Toen het internet weer terug was, las ik getallen van 3 miljoen demonstranten in het hele land maar ook van ‘een volledig mislukte manifestatie’. Ook over het aantal doden was geen consensus: tussen de 0 (de politie, die haar belofte dan gehouden heeft) en 3 (de bisschoppenconferentie). Op vele plekken hadden militanten van het regime inderdaad de kerken en daarna de demonstraties geïnfiltreerd. De politie had wederom hard opgetreden. De vredesactivist Rossy Tshimanga is neergeschoten. Enkele priesters zijn gearresteerd.

Bij de vorige manifestatie, een maand geleden, zijn priesters publiekelijk ontkleed, gemarteld en gekidnapt. Thérèse Kapangala, een jonge aspirant-non, werd bij haar parochiekerk doodgeschoten. De strijd tussen de Kalasjnikov en het missaal verhardt. Ook internationaal verharden de verhoudingen met Congo.

Er is ruzie tussen Congo en België. Het Schengenhuis (waar de Congolezen hun visum voor 18 Europese landen halen) is gesloten en ENABEL (het Belgisch ontwikkelingsagentschap) moet sluiten. Het consulaat van Congo in Antwerpen is dicht (slechts 2 werkdagen daarvóór had ik mijn visum daar gekregen!) en Congo heeft geëist dat België zijn consulaten in Goma en Lubumbashi sluit. De Belgische ambassade moet uitgedund worden (terwijl ze net in een gloednieuw gebouw getrokken zijn). Het aantal vluchten van SN Brussels moet van 7 naar 4 per week. En dat alles omdat België – volgens een gelekt onofficieel document – een deel van de bilaterale samenwerking om wilde zetten naar NGO’s en noodhulp.

De EU heeft sancties opgelegd aan 15 Congolese leidersfiguren in de (ex-)regering, het leger en de veiligheidsdiensten. Zij worden beschuldigd van ernstige schendingen van de mensenrechten. Ze mogen de EU niet meer in en hun rekeningen in de EU worden bevroren.

Ook tussen Congo en de VS rommelt het. Vier leger- en militieleiders uit Oost-Congo zijn bestraft wegens het laten voortduren van het conflict en daarmee het ‘verergeren van de armoede, honger en de noodzaak tot vluchten van de bevolking’. De vier mogen de VS niet in, noch zaken doen met Amerikanen. Op hun rekening in de VS is beslag gelegd.

Ook zijn vorige week president Kabila en vijf van zijn lijfwachten door de VS veroordeeld. Ze moeten meer dan een half miljoen dollar schadevergoeding betalen aan politiek vluchteling Jacques Miango. Vier jaar geleden werd die in Washington aangevallen toen hij bij het hotel waar Kabila verbleef, demonstreerde tegen de Congolese mensenrechtenschendingen. Hij bleef zwaargewond achter op de stoep.

Deze geldsom is niet het grootste probleem voor Kabila. In de Volkskrant stond (wat ik al eerder schreef) dat de Israëlische zakenman Dan Gertler miljoenen smeergeld betaalde aan het regime om voor weinig geld mijnconcessies op te kopen (en weer duur te verkopen). Congo liep zodoende een omzet van 1,35 miljard dollar mis. Daarnaast liep Congo vele miljoenen mis omdat met hulp van een Nederlandse belastingadviseur alle winsten op de Maagdeneilanden werden (on)belast.

Gisteren heeft de mensenrechtencommissie van de VN Congo (met Jemen, Syrië, Burundi en Birma) een ‘menselijk slachthuis’ genoemd. Vanwege de voortdurende conflicten in het oosten en de Kasai en vanwege het bloedig neerslaan van de demonstraties. Ze klagen de betrokken overheden aan omdat ze het geweld in stand houden. Ze klagen ook enkele vaste leden van hun Veiligheidsraad aan omdat ze met hun vetorecht het lijden van de bevolking in stand houden.

De Congolese senator en historicus Kisimba vraagt zich recentelijk in een interview af hoe 10 duizend Belgen toentertijd een land met bijna de afmeting van de EU konden laten functioneren, maar 80 miljoen Congolezen daar nu niet in slagen. Terwijl het land zo rijk aan grond (oppervlak, vruchtbaarheid) en ondergrond (mineralen) is. De Belgische minister De Croo gaf een paar maanden geleden het antwoord al: ‘Congo is geen staat maar een systeem van persoonlijke zelfverrijking.’

Advertisements

De situatie in Congo verslechtert met de dag. De politiek zit al tijden in een impasse: de president wil niet opstappen en van verkiezingen komt het voorlopig niet. In verschillende regio’s vinden gewelddadige conflicten plaats, met duizenden doden en miljoenen inheemse vluchtelingen als gevolg. De Congolese franc is zwaar gedevalueerd en dus de koopkracht van de bevolking verlaagd. In de hoofdstad Kinshasa zijn op de grote verkeersaders illegale road blocks opgeworpen, waar mensen worden beroofd en zelfs gekidnapt. Wekelijks ontsnappen honderden gevangenen.

Het rijkste land van Afrika onder de grond (geschatte rijkdom 24 biljoen dollar, 10 maal meer dan Zuid-Afrika) was al het armste erboven. De rijkdom aan grondstoffen wordt met veel geweld van de arme bevolking weggehouden. Het geweld wordt in stand gehouden door de vele belanghebbenden in Congo en haar buurlanden en door de internationale bedrijven. Die willen allemaal een stuk van deze taart houden. Inmiddels glijdt het land verder af naar een volledige chaos en dreigt het de hele regio en zelfs heel Afrika mee te sleuren.

Anneke Verbraeken (in de Volkskrant van 23 juni) wil de problemen in Congo oplossen door de hulporganisaties naar huis te sturen, de democratie op te schorten en de mijnen te nationaliseren. En in dat toekomstige stabiele land kunnen dan mooi de Afrikaanse vluchtelingen opgevangen worden.

Deze oplossing is naïef en paternalistisch. Wie stuurt de corrupte politici en internationale bedrijven naar huis? Wie vervangt hen door betrouwbare Congolezen? Wij, en wie zijn wij dan? Congolezen, maar welke dan? De democratie moet niet on hold gezet worden, vind ik, en de mijnen niet genationaliseerd.

Wij lezen in de media over het geweld en de corruptie. Maar in het gigantische Congo zijn ook vele mensenrechtenorganisaties actief met het bevorderen van de democratie. De nationale bisschoppenconferentie blijft zich beijveren voor de uitvoering van het oudjaarsakkoord (waarin verkiezingen en het voorlopig delen van de macht tussen meerderheid en oppositie vastgelegd werden). Een lokale theatergroep van een vriend van mij vaart met een boot de Congorivier af met een voorstelling over de mensenrechten waarbij de toeschouwers opgeroepen worden te gaan stemmen. Het is een groot succes. Er zijn vele jongerengroepen (bv LUCHA en FILIMBI) die manifesteren tegen de armoede en corruptie. En ja, deze moedige groepen worden gesteund door hulporganisaties, veelal uit België. Broederlijk Delen bijvoorbeeld maakt boerenorganisaties in het door geweld getroffen Kasai weerbaar en steunt hen hun rechten te claimen.

De mijnen nationaliseren is een contradictio in terminus. De mijnen zìjn de facto al genationaliseerd. De corrupte overheid vangt voor iedere concessie en iedere geproduceerde kilo goud of diamant al miljoenen dollars. En dit geld gaat echt niet naar het leger, onderwijs of gezondheidszorg, zoals Verbaeken beweert. President Kabila heeft – volgens een analyse van Bloomberg – al 15 miljard dollar vergaard, niet slecht voor een ex-chauffeur. Vanuit hem en zijn entourage gezien is het dus logisch dat hij niet op wil stappen. Neem internationale strafmaatregelen tegen hem en niet tegen de bevolking. Help de verkiezingscommissie CENI om fatsoenlijke verkiezingen te organiseren.

Haar laatste (cynisch bedoelde?) oplossing is niet voor Congo maar voor ons eigen vluchtelingenprobleem. Het tekent het gesloten wereldbeeld van Europa. Mensen vluchten niet voor hun geluk, nee, mensen ontvluchten hun ongeluk (oorlog, armoede). En omdat wij ze niet in onze rijkdom willen laten delen, moeten ze maar in een arm land als Congo om de schaarse voedselbronnen gaan concurreren?!

Kortom, help het land een democratie op te bouwen. De basis ligt er en de term, Democratische Republiek, zit al in het land.

Iemand zei gisteravond ‘Congo is het Afrika van Afrika’ daarbij doelend op het tijdsbesef en nakomen van afspraken. Maar het geldt voor meer karakteristieken. Het is het ‘hart van Afrika’ dat zowel schatrijk als straatarm is.

Congo ligt centraal in Afrika, grenst aan 9 landen en het is een na grootste land van dit continent. Het bevat ruwweg het hele afwateringsgebied van de Congo-rivier. ‘De stroom’ is een gigantische rivier, in lengte alleen door de Nijl gepasseerd. Er stroomt meer water per seconde doorheen dan door alle Europese rivieren samen. Er staat onder Kinshasa een waterkrachtcentrale met tweemaal de capaciteit van die in de Drieklovendam in China. De centrale kan half Afrika van elektriciteit voorzien. Echter … ‘de stroom’ geeft ons vaak geen stroom en op het platteland al helemaal aan niemand. De reden: de Inga-centrale ligt grotendeels stil en de distributielijnen ontbreken.

Volgens de jaloerse andere kolonisatoren in de 19de eeuw was Congo een ‘geologisch schandaal’. Het gebied bevat ongelooflijke hoeveelheden mineralen in zijn bodem: coltan, diamant, goud, koper, tin. Daarnaast heeft het bijna 50% van het tropisch regenwoud van Afrika op zijn grondgebied. Congo is dus schatrijk en niet alleen in potentie. Het meeste geld verdwijnt echter in de zakken van de nationale elite (vaak politici en militairen) of van buitenlandse ondernemers. De Congolees blijft even arm als voor en tijdens de kolonisatie. En hij lijkt zich daar bij neer te leggen ook.

Ik vraag me weer eens af hoe dat werkt. In Burkina wordt hard gewerkt en is men trots op wat men bereikt in dit arme land. Als de oogst tegenvalt, zoekt men andere manieren van inkomsten (bv door naar het buitenland te vertrekken). Als men vindt dat de elite zich teveel verrijkt, gaat men de straat op (zoals in 2014 en 2015 gebeurde).

Heeft Congo last van de vaak beschreven ‘vloek van de grondstoffen’? In grondstofrijke landen als bv ook Angola en Nigeria gaat heel veel geld om. Via gekonkel en gefoezel pakt iedereen wat hij pakken kan. De armen doen er alles aan om het voorbeeld van de zelfverrijking van de hogere lagen na te volgen. Het gevolg is dat er weinig aangepakt wordt en dat het geld slechts via machinaties, manipulaties, vriendjespolitiek, smeergeld, etc. naar onderen sijpelt.

Dit nepotisme wordt versterkt doordat de overheid ofwel meedoet, ofwel afwezig is, maar in ieder geval niets investeert. Dit proces doorbreken kost veel moeite en tijd. De Belgische organisatie Broederlijk Delen doet dat via hun rechtenbenadering in hun programma: burgers moeten voor hun rechten leren opkomen, moeten hun rechten kunnen opeisen bij de autoriteiten.

Op een seminar leidde een Congolese pater Jezuïet, die voor een internationale organisatie werkt, het concept van de rechtenbenadering en de mensenrechten in. Hij deed dat leuk en gelardeerd met voorbeelden. “Als ik door de politie hier aangehouden word, dan laat ik op mijn smartphone de Congolese wetgeving zien en vraag beleefd welke wet ik precies overtreden heb”.

De deelnemers aan het seminar waren best van hoog niveau, vond ik. Wel vaak cynisch als het over de democratische rechten in de ‘Democratische’ Republiek Congo ging. Bij wie moet je in deze failed state in hemelsnaam je recht opeisen?! Wat citaten:

“Als een ambtenaar geld nodig heeft, draait hij een lamp uit het plafond van zijn kantoor. Als hij meer nodig heeft, neemt hij de bureaustoel mee. Daarom zijn de overheidskantoren kaal gestript. Als jij wat van die ambtenaar nodig hebt, is hij blij en kan hij nóg meer verdienen. Hoe doorbreek je dat?”

‘Pharmasac’: de medicijnen die de ziekenhuizen van buitenlandse donoren krijgen, worden door de verplegers doorverkocht – ongeacht de kwaal – en de opbrengst wordt in eigen zak gestopt. Op een andere manier medicijnen verkrijgen, is moeilijk.

“Ik was afgevaardigd naar de klimaatconferentie in Parijs, en met mij nog 300 andere Congolezen. Die anderen hebben zich beperkt tot foto’s maken en shoppen in de stad. Terwijl dit hét moment was om het behoud van het regenwoud in Congo op de kaart te zetten”.

Dit is allemaal het beruchte article 15 (bepaald geen artikel uit het mensenrechtenmanifest van de VN): ‘Débrouillez-vous’ ofwel: ‘zie zelf maar hoe je overleeft’. Het is het enige werkzame wetsartikel in deze failed state. Aan de andere kant heeft Congo alle VN-declaraties ondertekend en is het de rol van de burgers om de overheid aan deze afspraken te houden. Het seminar van Broederlijk Delen ging over hoe je dat het best kunt doen.