Archives for posts with tag: Tshisekedi

De nieuwe Congolese president Félix Tshisekedi is in Brussel aangekomen. Het is sinds de eedsaflegging zijn eerste bezoek aan Europa, nota bene aan de ex-kolonisator met wie zijn voorganger de laatste jaren in onmin leefde.

Ex-president Joseph Kabila was niet gediend van de bemoeienis van België met zijn pogingen om aan de macht te blijven. Hij sloot de consulaten in Antwerpen en Lubumbashi, evenals het Schengenhuis in Kinshasa waar de Congolezen een visum voor Europa konden halen. Hij minderde het aantal vluchten van Brussels Airlines en stuurde de Belgische EU-gezant Ouvry naar huis. België beëindigde daarop de bilaterale ontwikkelingssamenwerking. Hoog tijd om de relatie te verbeteren dus.

Er zijn echter wat probleempjes. Het ontvangende land heeft geen regering. De huidige ministers zijn demissionair en kunnen geen akkoorden tekenen. En hun gast had bij de laatste verkiezingen niet de meeste stemmen gehaald en is dus frauduleus aan de macht gekomen. De Belgen weten dat want ze steunden de 40.000 waarnemers van de katholieke kerk en die wezen Martin Fayulu als ruime winnaar aan. Het was een deal met Kabila die Tshisekedi aan de macht bracht en omdat die eerste ook de meeste parlementsleden heeft, is de vrees dat Tshisekedi een willoze marionet zal zijn.

Maar het welkom door nono (‘nonkel’) België lijkt erg warm te zijn. Koning, regering en ondernemers staan in de rij om de banden met het grondstofrijke Congo weer aan te halen. Het verleden: zand erover. De vraag blijft nu of België de nieuwe president ook aan zijn beloftes voor verandering houdt. De Congolezen snakken naar minder corruptie, meer respect voor de mensenrechten, een groter aandeel in de gigantische winsten van de mijnbouw, en een stevige aanpak van het (seksueel) geweld en de ebola-crisis.

Als ik denk aan de ontwikkelingen in Afrika word ik steeds getroffen door tegenstrijdigheden. De paradox van economische vooruitgang en politieke stagnatie bijvoorbeeld, en evenzeer het omgekeerde. Er is geen lineair beeld, er zijn geen algemene tendensen. Neem bijvoorbeeld de ‘verkiezingsoverwinning’ van Felix Tshisekedi in de Democratische Republiek Congo. Waren de presidentsverkiezingen democratisch? Nee. De andere oppositieleider (met wie Tshisekedi een samenwerkingsverband had maar dat een dag na het akkoord verbrak) kreeg duidelijk veel meer stemmen (61%). Maar Tshisekedi sloot een deal met de zittende president Kabila en mocht zich (officieel met 38%) tot winnaar uitroepen. Dat gebeurde toen na de eerste tellingen bleek dat de kroonprins van Kabila nauwelijks stemmen gekregen had, ondanks de PR-machine en financiële steun. In eerste instantie protesteerden de Afrikaanse en Europese Unie en de invloedrijke katholieke bisschoppenconferentie maar al snel accepteerden ze de uitslag. De stabiliteit van Congo prevaleerde.

Kabila, of beter gezegd de kliek om hem heen die volop van de macht profiteert (Kabila zelf is een gameverslaafde ex-chauffeur die door zijn vader aan de macht kwam) had de verkiezingen 2 jaar uit weten te stellen. Onder druk van de internationale gemeenschap en de nationale katholieke en mensenrechtengroepen gingen ze eind vorig jaar toch door.

Tshisekedi werd als een zwak en beïnvloedbaar leider voorgesteld. In zijn eerste 100 dagen echter heeft hij politieke gevangenen vrijgelaten, illegale gevangenissen van de veiligheidsdienst (waar activisten en journalisten zonder rechtszaak vastzaten) gesloten, corrupte directeuren van overheidsinstanties en -bedrijven ontslagen, en de door de Kabilakliek gekochte senaatzetels ter discussie gesteld.

In de DRC werd dus geen democratie van buitenaf gebracht (Vietnam, Irak, Syrië; met alle desastreuze gevolgen vandien). De Congolezen vonden hun eigen democratie uit. Er was gesjoemel van de oude regering en de nationale kiescommissie, er was corruptie bij de verdeling van de zetels. Maar anderzijds lijkt de nieuwe president de goede weg ingeslagen. De internationale gemeenschap steunt dat voorlopig. Ikzelf ben er nog niet uit. Misschien moeten we afwachten hoe dit alles voor de gewone Congolees uitpakt. Blijft die arm en rechteloos of ….

 

Alles had het regime van Joseph Kabila er aan gedaan om hun belangen veilig te stellen. Door een sterke kroonprins aan te stellen, Shadary, die als minister van Binnenlandse Zaken bewezen had lak aan het volk te hebben door hen bij demonstraties tegen de uitgestelde verkiezingen in 2016 en 2017 met echte kogels uit elkaar te jagen. Activisten en journalisten verdwenen of werden gevangen gezet.

Door de EU-ambassadeur ‘uit te nodigen’ het land te verlaten omdat hij geweigerd had Shadary (en anderen) te ontheffen van strafmaatregelen wegens het geweld tegen de demonstranten. Er werden geen buitenlandse verkiezingswaarnemers toegelaten. De katholieke kerk echter had hun volgelingen opgeroepen om in de 40.000 stemlokalen te controleren op zichtbare fraude.

Door de ebola-epidemie rond Beni en Butembo als smoes te gebruiken om in deze onrustige oppositiesteden de verkiezingen tot maart uit te stellen. Ongevaarlijk want de nieuwe president zou dan al lang ingehuldigd zijn. Op de verkiezingsdag (30 december) organiseerden de jongeren in deze steden echter perfect georganiseerde – maar uiteraard illegale – verkiezingen. Inclusief het meten van de lichaamstemperatuur voordat de kiezer het stemlokaal mocht betreden en het ontsmetten van hun handen en het touchscreen van de stemmachine.

Door 8000 stemmachines in dat andere oppositiesmaldeel, Kinshasa, door een ‘brand’ te laten verdwijnen. Enerzijds verplichtte dat de kiescommissie om het aantal stembureaus te verminderen zodat een heel aantal kiezers zichzelf niet op de stemlijst aantrof. Anderzijds gaven die 8000 machines potentieel een veelvoud aan fictieve stemmen aan Shadary weg. Ook werden reeds ingevulde stembiljetten gevonden, alle met nummer 13 (Shadary) als winnaar. De officiële kieslijsten bevatten ook 6 à 10 miljoen dubbele of fake namen. Van kleine kinderen tot soldaten, wellicht toevallig allemaal Shadary-stemmers?

Shadary mocht op radio en tv zijn praatje doen en per regeringsvliegtuig zijn rondje doen. Twee van de sterkste kandidaten mochten niet meedoen om juridische redenen. De andere oppositiekandidaten werden aan alle kanten geboycot. Waar er toch manifestaties van de oppositie waren, vielen er enkele doden door politiegeweld. In de Kasai, thuishaven van opposant Tshisekedi, werd in de stemlokalen geld gegeven om op Shadary te stemmen. In Bukavu werden 3 zakken met stembulletins waarop de naam Tshisekedi aangekruist was, uit een rivier gevist. In Shabunda waren na sluiting van de bureaus enkele verkiezingsagenten ijverig bezig de nog lege formulieren in te vullen.

Voor de zekerheid had de nationale kiescommissie – vooral in de steden, want daar is de oppositie sterk – veel stembureaus op ‘veilige’ plaatsen gezet: kazernes, politiebureaus en partijkantoren van de regeringspartij. Zwaar intimiderend natuurlijk en in overtreding met de kieswet.

En toch stonden miljoenen Congolezen urenlang in de regen in de rij om te mogen stemmen. Ze moesten wachten tot het bureau opende, tot de stemmachines aangesloten waren, tot de elektriciteit kwam, tot hun naam op de lijst gevonden was. Ze bleven rustig. Ongelooflijk. De zucht naar verandering was gigantisch. Slechter dan onder Kabila konden ze het immers niet krijgen.

Volgens de exitpolls had oppositiekandidaat Martin Fayulu verreweg de meeste stemmen gekregen. Volgens de tellingen van hun eigen waarnemers hadden ze 61% van de stemmen gekregen, volgens Human Rights Watch 47%, en de kerk gaf geen percentage maar wel Fayulu als winnaar aan.

Om dit soort informatie geheim te houden, legde de overheid de dag na de verkiezingen het internet plat. Maar op deze manier konden ook de uitslagen in het land niet naar de kiescommissie. Had die de reële uitslagen wellicht helemaal niet nodig om een overwinnaar uit te roepen?! Ook internationale radiostations als RFI werden platgelegd.

En toen? Toen duidelijk werd dat Shadary dermate impopulair was dat hij onmogelijk door de nationale kiescommissie als winnaar gepresenteerd kon worden, toen werd de uitslag uitgesteld. Het regime ging met de oppositie praten, niet met Fayulu want die is te onkreukbaar, maar met Tshisekedi. En blijkbaar kwamen ze tot een deal want Tshisekedi werd tot winnaar uitgeroepen (met 38% tegen Fayulu 34%). De inhoud van de deal is onbekend maar waarschijnlijk mocht Tshisekedi winnen als Kabila zijn immuniteit tegen strafvervolging (en dus zijn gigakapitaal) mocht houden. Ongetwijfeld is er ook een grote som geld over de tafel gegaan.

En de Congolezen? Her en der in het land vinden zowel feesten als protestmanifestaties plaats die met plunderingen en politiegeweld gepaard gaan. Maar de meeste Congolezen zijn niet verbaasd hoe het gegaan is. Politiek is het machtsspel aan de top met de grote sommen geld. En de gewone Congolees heeft geen geld en moet dus eerst aan de maaltijd van morgen denken.

 

In veel cités (volkswijken) zijn jongeren de straat opgegaan. Ze zwaaien met takken en steken autobanden in brand. Veel winkels zijn gesloten, het openbaar vervoer is stil gelegd en verschillende scholen hebben hun leerlingen naar huis gestuurd. Op sommige plaatsen is door de politie geschoten. Ook zijn er stakingen en een ‘ville morte’ afgekondigd.

Ik hoor en lees later dat de ‘dode stad’ heel geslaagd was. Lege wegen, gesloten winkels, verlaten markten. Het moet een raar gezicht en geluid geweest zijn: 24/7 onontwarbare files en kakofonisch getoeter en nu ineens leegte en stilte. Op de Franse journaal zag ik het, bijna surrealistische beelden.

Bij eerdere manifestaties werden de ‘kuluna’, gangstergroepen uit de volkswijken, door de overheid gebruikt om wanorde te scheppen. Waarna de politie des te harder op de opposanten in kon meppen natuurlijk. Ze hebben ook de ‘wewa’, brommertaxirijders, helmen gegeven en hen gevraagd om informatie te verzamelen in de moeilijker bereikbare achterbuurten.

Aanleiding voor de onrust is het mislukken van de onderhandelingen tussen regeringsmeerderheid en oppositie. De bisschoppen die de onderhandelingen leidden, meldden vorige week teleurgesteld dat de deadline niet gehaald was. Er blijft gedoe over de uitvoering van het oudjaarsakkoord.

De regering wil dat de oppositie drie namen voorstelt voor het premierschap en dat zij daaruit kiest. De oppositie vindt dat – volgens het akkoord – de regering niks te kiezen heeft en zal daarom één naam voorstellen. Dit accepteert de regering niet. Een ander geschilpunt is wie de uitvoeringscommissie mag gaan voorzitten nu Tshisekedi overleden is (regering en oppositie komen niet tot één gezamenlijke kandidaat).

Tshisekedi is twee maanden geleden in Brussel overleden. Hij was decennialang de historische oppositieleider maar nooit president. Zijn stoffelijk overschot blijft voorlopig in Brussel. Zijn familie en de overheid worden het niet eens over zijn begraafplaats. De overheid is al begonnen met een soort praalgraf op het kerkhof aan de grote boulevard. Zijn familie wil echter een mausoleum bij zijn huis en partijbureau. De familie en de partij willen ook de ter aarde bestelling pas doen als de huidige premier (regeringsgezind) vervangen is door iemand van de oppositie (zoals in het oudjaarsakkoord afgesproken is). Zelfs na hun dood geven politici hier nog gedoe.

In Kinshasa hangen spandoeken boven de weg met : ‘wij eren Tshisekedi’. Sommige gebouwen hebben grote kaarsen op de stoep staan en affiches van Tshisekedi aan de muur hangen. Auto’s en brommers hebben een palmtak op de voorbumper. De eerste zag ik dat op de auto waarmee ik naar het dierenpark reed. “Camouflage voor in het park?”. “Nee, een eerbetoon aan onze leider”.

Met de onlusten was het rustig op straat. Alleen bij het partijbureau van de grootste oppositiepartij was het druk. De zoon van Tshisekedi is nu officieel tot partijleider benoemd. De strijd om de macht gaat dus tussen de twee zonen van de overleden leiders: Kabila jr. en Tshisekedi jr.

Vorige week waren we in de woelige provincie Kasai. Hier wonen de Baluba en wordt slechts Tshiluba gesproken. Het is een van de grotere bevolkingsgroepen in Congo en permanent tegenstander van het regime. Tshisekedi was Muluba en wordt in deze streek als een heilige vereerd. Overal zie je zijn gezicht.

Steeds gaan er geruchten in Kinshasa dat het stoffelijk overschot aan zou komen op het vliegveld en dat zou gepaard gaan met grote manifestaties. Maar met bovengenoemd gedoe over het oudjaarsakkoord en de laatste rustplaats gaat dat voorlopig niet door. Gelukkig valt in Brussel de stroom nooit uit.

Monique is weer terug in Kinshasa. De stroom en het water bleken afgesloten. De elektriciteitskabels hingen los in de tuin. Omdat ze de poort raakten, stond die onder stroom (handig tegen dieven, maar onhandig voor de wachten). Tegen betaling kon alles weer aangesloten worden. Monique weigerde; ze had de rekeningen al betaald. 

Ik volg haar over een week. Mijn visumaanvraag neemt tijd omdat hij nu eerst langs de beruchte Immigratiedienst in Kinshasa moet. Dit levert een verlies van 4 dagen op. Anderzijds levert het natuurlijk winst op bij de Immigratiedienst. Het lijkt erop dat de autoriteiten nog snel een graantje (nou ja: een graansilo) willen meepikken, nu het nog kan. 

Het akkoord van oktober onder leiding van de afgezant van de Afrikaanse Unie, de Togolese ex-president Eden Kodjo, was zwak omdat het te weinig deelnemers van de oppositie had. Daarom heeft de Congolese bisschoppenconferentie een nieuw en meer inclusief akkoord gesloten op oudjaar. Ditmaal deed de grootste oppositiepartij UDPS wel mee. Na dit akkoord weten de huidige ministers dat ze na december 2017 waarschijnlijk uitgerangeerd zijn.  

Echter, vanwege het gesloten akkoord is de internationale pressie op Kabila afgenomen. In de luwte kan hij de illegale voortzetting van zijn presidentschap voorbereiden. Daarnaast neemt de financiële steun voor ontwikkelingslanden, dus ook voor het democratiseringsproces in Congo, af. Een goede smoes voor het nogmaals uitstellen van verkiezingen. Ook het feit dat alle omliggende landen al decennialang door despoten geregeerd worden, geeft weinig hoop op een vreedzame overgang.  

De vredesbeweging is door de extreme repressie in de laatste maanden van 2016 lamgeslagen. Het zal tijd kosten eer ze weer actief wordt en druk op het vredesproces uit kan oefenen. In Oost-Congo zijn de al dan niet bewapende groepen allerminst gebaat bijeen vreedzaam verkiezingsproces. Alleen in een instabiele politieke situatie kunnen zij doorgaan met het illegaal winnen van grondstoffen. Als goed voorbeeld heeft gouverneur Ulungu van de onlangs gecreëerde provincie Sankuru een 350 karaat diamant van enkele miljoenen dollars geconfisqueerd van een gouddelver (‘om hem veilig te stellen’).  

Tot overmaat van ramp is woensdag de eeuwige oppositieleider van het UDPS, Etienne Tshisekedi, overleden. Hij was de verbindende factor in het Rassemblement (het platform van oppositiepartijen). Zijn zoon (waar hebben we dat nog meer gezien?) neemt het partijvoorzitterschap over. De (door Tshisekedi geleide) gesprekken met de bisschoppen over de uitvoering van het oudjaarakkoord zijn opgeschort.  

Intussen doen in Kinshasa meerdere complottheorieën de ronde. Het is immers niet de eerste oppositieleider die de laatste jaren verdwenen of vermoord is. Bij de terugkeer van zijn stoffelijk overschot uit Brussel en bij zijn begrafenis worden grote menigtes verwacht. Vandaag al is een ‘ville morte’ afgekondigd, een algemene staking. 

De verwachting is dat het daarna, tot september, redelijk rustig blijft in Congo. Ministers en ambtenaren zullen tot die tijd hun slag proberen te slaan. Als er dan geen serieuze beweging in de richting van verkiezingen zichtbaar is, zullen opnieuw manifestaties plaatsvinden, waarschijnlijk uitmondend in een grote opstand in december 2017. En dan ….